|
Znajomość czynników wpływających na zdrowie racic jest jedną sprawą, a zrozumienie, jak te czynniki wpływają na zdrowie racic i w jaki sposób różne części racic oddziaływają na siebie, jest inną sprawą. Zrozumienie budowy racic pomaga uświadomić sobie znaczenie dobrego stanu zdrowia racic i jak łatwo jego zakłócenia się pojawiają.
Widok zewnętrznej powierzchni racicy. Źrodło: Toussaint-Raven (2003)
Racie stanowią jedną z najważniejszych części ciała krowy, ponieważ bez nich nie może się ona poruszać, chodzić, żywić się, rozmnażać, itp. Racica rośnie podobnie jak ludzki paznokieć. Liczne czynniki mogą wpływać na proces wzrostu, takie jak dieta, rozród, kondycja, genetyka, warunki życia, ścieranie racic i nacisk ciężaru ciała. To uwidacznia się w pierścieniach, pojawiających się często na racicach; w zależności od zmienności tych czynników zmienia się bowiem tempo narastania rogu.
Ciężar ciała krowy rozkłada się na wszystkie racice, 50-60 procent na przednie (bardziej równomiernie u cieląt i jałowic). Jeżeli krowa stoi równo, a racice mają równą wysokość i stabilność, część ciężaru ciała przypadająca na tylne kończyny powinna być rozłożona równomiernie na obie kończyny. To samo dotyczy kończyn przednich.
Z biomechaniki tylnych kończyn bydła wynika, że ciężar ciała wywierany na tylne kończyny powinien być równomiernie rozłożony na obie kończyny. Źródło: Toussiant Raven (2003)
Top
Krowa powinna chodzić i stać swobodnie, proporcjonalnie obciążając racice. Dlatego ważne jest prawidłowe ukształtowanie wszystkich racic aby nacisk był równomierny na każdą z nich i żeby zwiększony nacisk na jedną lub kilka z nich nie powodował ich nieprawidłowego ścierania. Idealna puszka racicowa powinna mieć kąt nachylenia 45-50 stopni, a obie racice powinny być lekko rozwarte.
Prawidłowe obciążenie kończyn warunkuje zdrowe tworzywo racicowe oraz silne, nieuszkodzone puszki racicowe. Ukształtowane przez człowieka warunki utrzymania mogą to zmieniać i racice wyrastają, są przechylone do środka i do tyłu, stają się niestabilne. Źródło: Toussiant-Raven, (2003).
Oprócz chorób, które mogą przyczyniać się do nierównego narastania rogu racicowego i przeciążenia racic oraz przeniesienia ciężaru na piętki, również czynniki środowiskowe mogą wywierać wpływ na ścieranie się rogu racicowego i jego narastanie. Kulawizna zwykle świadczy o tym, że zmiany w racicy doprowadziły do odczuwania bólu, wpływając na zmianę chodu i postawy. W takiej sytuacji konieczna jest szybka pomoc dla zmniejszenia cierpienia, zapobieżenia brakowaniu lub stratom produkcyjnym.
Można powiedzieć, że posiadanie kulawych krów świadczy o przegranej bitwie o zdrowie racic, ale kontrolując regularnie racice przy różnych okazjach i podejmując wcześnie leczenie, można zapobiegać kulawiznom. Do pewnego stopnia jest to osiągalne przez zapobiegawczą korekcję – przywracającą racicom ich właściwości osłonowe i kształt gwarantujący ich prawidłowe obciążenie, oraz przez dobre utrzymanie sprawiające, że racice są czyste, suche i w dobrej kondycji. Nie jest to niewątpliwie łatwe zadanie, zważywszy na liczne aspekty utrzymania. Zapobieganie jest jednakże dużo lepsze, łatwiejsze do stosowania i tańsze od leczenia.
Kończyna bydła zakończona jest dwoma palcami, bocznym (zewnętrznym) i przyśrodkowym (wewnętrznym), osłoniętymi racicami. Ściana boczna racicy sięga z tyłu do opuszki (piętki), gdzie kończy się płytkim rowkiem bocznym. Ściana wewnętrzna na granicy z opuszką tworzy głębszy rowek przyśrodkowy. Przestrzeń między palcami nosi nazwę szpary międzypalcowej, a skóra – skóry międzypalcowej.
Widok powierzchni podeszwowej racic. Widać na nim wyraźnie, jak boczna i przyśrodkowa ściana otacza racicę.
Źródło: Toussaint-Raven (2003)
Top
W tylnych kończynach zewnętrzna racica jest zwykle nieco większa od wewnętrznej, ponieważ nosi ona więcej ciężaru i okala wymię podczas chodu. Tylne kończyny służą wypychaniu, czyli propulsji ciała, przednie do podpierania i zmiany kierunku ruchu. W przednich kończynach racica wewnętrzna jest zwykle większa od zewnętrznej (szczegóły patrz „Zachowanie się krów”). Kiedy krowy są zmuszone do szybszego poruszania się, racice poddane są większemu niż zwykle naciskowi, mogącemu powodować stłuczenia i uszkodzenia racic. Mogą one wywoływać kulawizny, jeżeli nie są leczone.
Puszka rogowa, otaczająca racicę, którą można porównać do buta otaczającego stopę, utworzona jest z jednego rodzaju tkanki, ale racica składa się jeszcze z dwóch innych składników: tworzywa racicowego, zawierającego nerwy i naczynia krwionośne oraz kości racicowej, trzeszczki racicowej i związanych z nimi struktur.
Rysunek przedstawiający budowę palca ukazujący tworzywo zawierające nerwy i naczynia krwionośne oraz kość racicową i trzeszczkę racicową ze związanymi z nimi strukturami. Źródło: Toussaint-Raven, (2003).
Top
Puszka rogowa stanowi twardą osłonę ochronną dookoła miękkich tkanek i kości końca palca. Jest ona strukturalnie podobna do paznokcia człowieka, a funkcjonalnie jest odpowiednikiem naskórka; pozwala na swobodne ruchy krowy, ale zapewnia absorpcję nacisku i chroni tkanki wewnętrzne przed uszkodzeniem. Róg racicowy jest tak skonstruowany, że chroni palec przed nadmiernym wysuszeniem i nawilgoceniem, przed przegrzaniem i zakażeniem, chorobą i uszkodzeniem. Mimo, że puszka racicowa jest dostatecznie wytrzymała, kiedy jest stale narażona na działanie czynników szkodliwych, mogą pojawiać się problemy.
Stanowi pasmo miękkiego rogu, oddzielające ścianę od korony. Wytwarza ono gładką, woskowatą warstwę pokrywającą racicę, chroniącą róg racicowy przed nadmierną utratą wody i kruchością. Otacza obie racice, z tyłu sięgając piętki.
Róg ściany jest wytwarzany przez brodawki, drobne palczaste wypustki skóry właściwej korony. Są one pokryte komórkami warstwy rozrodczej naskórka, odpowiedzialnymi za wytwarzanie rogu. Warstwa rozrodcza wytwarza komórki wypełnione twardniejącą substancją, przekształcającą się w kreatynę (występującą również we włosach, w szkliwie zębowym, w skórze i często w kanale strzykowym krowy). Są one ułożone w cewki rogowe, biegnące od brodawek skóry właściwej. Cewki rogowe zapewniają puszce racicowej wytrzymałość.
Komórki zawierające kreatynę wytwarzane przez warstwę rozrodczą leżącą miedzy podstawą brodawek, wytwarzają róg międzycewkowy, spajający cewki ze sobą. Cewki biegną równolegle w dół racicy, prostopadle do podeszwy. Kiedy krowa rośnie róg staje się słabszy. Dzieje się tak, ponieważ liczba cewek rogowych jest ustalona przy urodzeniu i nie mogą one regenerować; wzrost następuje przez przybywanie rogu międzycewkowego. Ściana rośnie od korony w dół w kierunku wierzchołka racicy, na odległość 75 mm, w tempie 60-80 mm rocznie, lub 5 mm miesięcznie, w zależności od wieku i żywienia.
Wewnętrzna powierzchnia ściany ukształtowana jest w postaci blaszek, co z jednej strony sprawia, że jest ona dobrze zespolona z głębiej leżącymi strukturami, z drugiej – pozwala to na niewielkie ruchy amortyzujące.
Top
Róg podeszwy wytwarzany jest przez brodawki tworzywa podeszwowego i składa się z cewek, bardziej miękkich niż cewki ściany. Róg rośnie ku dołowi spod powierzchni podeszwowej kości racicowej, a w miejscu, w którym róg podeszwowy spotyka się z rogiem ściennym występuje niepigmentowane połączenie rogu cewkowego i międzyblaszkowego: linia biała. Jest to strefa sprężysta, lecz bardziej miękka niż ściana i podeszwa. Może się ona nieco przesuwać i wracać do pierwotnego położenia, kiedy zwierzę odpoczywa. Linia biała biegnie od piętki wzdłuż ściany zewnętrznej do wierzchołka racicy i z powrotem wzdłuż jednej trzeciej ściany wewnętrznej, gdzie kończy się, przechodząc w powierzchnię nośną. Linia biała stanowi słaby punkt racicy, z powodu niedojrzałości komórek rogu blaszkowego produkowanego przez blaszki w linii białej i niekompletnej keratynizacji komórek, które łączą go z podeszwą. Linia biała ulega łatwo uszkodzeniu lub gromadzi się w niej kruszywo i dlatego stanowi główne wrota dla zakażenia.
Zmiany w kształcie, takie jak nierówne krawędzie, zagłębienia i wyniosłości powierzchni podeszwowej, prowadzą do przeciążenia określonych części racic. Jeżeli nacisk wywierany na podeszwę przekracza jej wytrzymałość, pojawiają się podbiegnięcia krwiste i stłuczenia w miejscu, w którym kość racicowa naciska na podeszwę. Ponieważ linia biała jest bardzo wrażliwa, siły rozciągania podczas ruchów na boki, ostrych zwrotów lub niezwykłego przeciążenia amortyzujących nacisk tkanek mogą prowadzić do stłuczeń lub uszkodzeń (choroba linii białej). Stłuczenia i uszkodzenia podeszwy łatwo ulegają zakażeniu, dając początek wrzodom podeszwy lub linii białej.
Piętka, będąca przekształconą opuszką palcową, łączy się z koroną i styka się z przyosiową i odosiową ścianą oraz z podeszwą. Wnętrze piętki stanowi elastyczna łącznotkankowa poduszeczka sprężysta. Od zewnątrz jest ona pokryta, miękkim, gumowatym, zawierającym nie w pełni skeratyzowane cewki rogiem, stanowiącym odpowiednik przedłużenia naskórka obwódki. Miękka konsystencja piętki pozwala jej odkształcać się podczas obciążenia kończyny i powracać do normalnego kształtu po ustąpieniu nacisku. Te ciągłe zmiany kształtu piętki wywierają nacisk na przylegające ściany, co może być przyczyną częstego występowania choroby linii białej w okolicy połączenia podeszwy z piętką wzdłuż ściany bocznej.
Skóra właściwa, drugi składnik histologiczny racicy, jest strukturą podtrzymującą racicę, wyścielającą jej wnętrze. Zawiera nerwy i naczynia krwionośne dostarczające krew i składniki odżywcze do innych struktur racicy, szczególnie otaczających kość racicową. Wraz z warstwą rozrodczą naskórka stanowią tworzywo racicowe. Jest ono odpowiednikiem macierzy paznokcia człowieka. Jego uszkodzenie jest bolesne. Wytwarza stale nowe komórki, stopniowo oddalające się od niego. W miarę oddalania się, komórki obumierają i tworzą twardy zewnętrzny twór w postaci paznokcia człowieka i puszki racicowej bydła. W tych strukturach komórki są skeratyzowane i zrogowaciałe. Nowy róg wyłania się od korony, w miejscu, w którym puszka racicowa styka się z owłosioną skórą palca. Nowy, miękki róg, który tam się pojawia, nosi nazwę rogu obwódki, o czym wzmiankowano wcześniej.
Skóra właściwa piętki tworzy poduszeczkę sprężystą, zawierającą tłuszcz oraz tkankę włóknistą elastyczną. Spełnia ona rolę amortyzatora - ulega kompresji podczas obarczenia kończyny, aby rozproszyć siły nacisku i zapobiec wstrząsowi,
a przybiera normalny kształt, kiedy nacisk ustępuje. Poduszeczka sprężysta odgrywa ważną rolę w krążeniu krwi, działając na zasadzie pompy, tłoczącej krew z palca do układu krążenia, kiedy piętka zostaje obciążona podczas chodu zwierzęcia. Naczynia krwionośne skóry właściwej również się rozszerzają i kurczą pod wpływem mięśni w czasie obarczania kończyny, a krążenie oboczne umożliwia w tym czasie przepływ krwi przez warstwy powierzchowne skóry właściwej racicy. To wyjaśnia znaczenie ruchu dla powstawania nowego rogu, ponieważ podtrzymuje on optymalne krążenie krwi w całym palcu. Brak ruchu ogranicza mechanizmy pompowania, kurczenia się i rozszerzania, co upośledza krążenie i tworzenie rogu.
Top
Kość racicowa jest główną kością w każdej racicy. Nadaje ona kształt całej racicy i jest kluczem do zrozumienia ruchu zwierzęcia. Kość racicowa jest idealnie dopasowana do przedniej części racicy, zawieszona przez blaszki na odosiowej przedniej części puszki rogowej, oddzielona od rogu tylko cienką warstwą tworzywa i skóry właściwej. Ścięgno zginacza głębokiego, przyczepiające się do tylnej powierzchni kości racicowej, ma podstawowe znaczenie dla ruchu i zginania palca.
W trakcie chodu przednia część kości racicowej porusza się nieznacznie, natomiast w okolicy piętki i ściany przyosiowej, gdzie kość racicowa nie jest przytwierdzona, jej ruchomość jest znacznie większa. Zgodnie z wpływem tych ruchów na skórę właściwą, oraz siłami rozciągania i ściskania występującymi w czasie chodu, kształt kości racicowej w kierunku jej krawędzi tylnej jest bardziej kanciasty. Jest to częsta przyczyna uszkodzeń skóry właściwej i stłuczeń podeszwy. Z uszkodzonych naczyń skóry właściwej wydostają się krwinki, nasączające młody róg w trakcie jego powstawania i wraz z jego wzrastaniem te nacieczenia krwiste przesuwają się w kierunku powierzchni. Wrzody podeszwy występują często dokładnie pod miejscem, w którym osiada kość racicowa, ale pamiętając o tym, że róg rośnie średnio 5 mm na miesiąc, i że podeszwa ma grubość około 10-15 mm, w rzeczywistości uszkodzenia następują od 8 do 12 tygodni wcześniej!
Staw racicowo-koronowy stanowiący połączenie między drugim i trzecim członem palcowym (trzeci to kość racicowa), jest ze względu na swoje położenie bardzo wrażliwy na urazy. Ścięgna spajają kończynę, przyczepiając się jednym końcem do mięśnia, drugim do kości. Dwa główne ścięgna w palcach to ścięgno prostownika, prostujące stawy kończyny i wspomagające wyprowadzanie kończyny do przodu oraz ścięgno zginacza, ciągnące kończynę do tyłu i zginające palce. Uszkodzenia stawu racicowego występują często, kiedy ścięgno zginacza odrywa się od kości racicowej, co powoduje rotację kości, z uniesieniem jej wierzchołka.
Wypełniona mazią kaletka trzeszczki racicowej, leżąca między ścięgnem i kością racicową umożliwia gładki ruch między tymi dwoma strukturami. Trzeszczka racicowa ułatwia ruch ścięgna, gdzie zmienia ono kierunek w obrębie opuszki piętki.
Top
|
