|
Punktowa ocena kondycji krowy może przyczynić się w istotny sposób do dobrego gospodarowania i zarządzania stadem krów mlecznych. Pomoże ona upewnić się, czy krowa jest w kondycji odpowiadającej każdej fazie jej cyklu rocznego oraz czy nie należy wprowadzić odpowiednich zmian w diecie, dla skorygowania ewentualnych nieprawidłowości.
Ocena kondycji pozwala prześledzić bilans energii i jego wpływ na produkcyjność i wydajność rozrodczą krowy.
Najbardziej powszechny system oceny kondycji - Punktowa Ocena Kondycji (POK), po angielsku Body Condition Score (BCS) - klasyfikuje krowy w skali od 1 do 5 punktów, przy czym 1 przeznaczony jest dla krowy chudej, 5 – dla krowy tłustej. System ten został opracowany w Instytucie Politechnicznym i Uniwersytecie Stanu Wirginia, w USA. Dokonując oceny bierze się pod uwagę guzy biodrowe, guzy kulszowe, nasadę ogona i okoliczne więzadła.
Należy oceniać kondycję różnych grup żywieniowych. Odzwierciedla to prawdziwą zawartość energii w diecie.
Krowy powinno się oceniać w okresie porodowym, w czasie pierwszego badania po porodzie, w okresie unasieniania, kilka razy w trakcie laktacji i w czasie zasuszenia.
Ocena kondycji pomaga poznać stan odżywienia krów i ustalić czy wydajność mleczna i wyniki rozrodu są w stadzie dobre czy złe. Punktowa ocena kondycji została opracowana, aby pomóc hodowcom i żywieniowcom, w sposób bardziej precyzyjny, oszacować i śledzić kształtowanie się kondycji krowy. Ma to duże znaczenie, ponieważ zmiany miesięczne w kondycji są bardziej skorelowane ze zdrowiem, produkcyjnością i reprodukcją niż aktualna kondycja w jakimś szczególnym dniu.
Oglądając i omacując okolice lędźwiową, krzyżową i nasady ogona ocenia się pokrywającą je warstwę tkanki tłuszczowej w skali od 1 do 5. Najważniejszymi miejscami dla tej oceny są guzy biodrowe i kulszowe, więzadła biegnące do kości biodrowych i kulszowych od kręgosłupa i podstawy ogona. Badania wykazują, że zgromadzona w tych okolicach ilość tłuszczu jest skorelowana z całkowitą zawartością tłuszczu w ciele krowy. Punktowa ocena kondycji nadaje się lepiej niż masa ciała do monitorowania rezerw energetycznych organizmu. Masa ciała może się zmieniać w zależności od zmian w zawartości tłuszczu w ciele, wielkości kośćca, jelit i wymienia.
Top
| Punktowa ocena kondycji |
Kręgi w połowie grzbietu |
Przekrój poprzeczny guzów biodrowych (widok od tyłu) |
Linia między guzem biodrowym i kulszowym (widok z boku) |
Zagłębienie między nasadą ogona a guzem kulszowym Widok
Od tylu Ukośny
|
|
1.
Nadmiernie obniżona kondycja |
 |
|
2.
Obrys kośćca wyraźnie widoczny |
 |
|
3.
Obrysy kośćca i tkanek miękkich zrównoważone |
 |
|
4.
Obrys kośćca słabiej widoczny niż obrys tkanek miękkich |
 |
|
5.
Nadmiernie podwyższona kondycja |
 |
Źródło (przystosowano z): A. J. Edmontson, I. J. Lean, C. O. Weaver, T. Farver and G. Webster. 1989.A body condition scoring chart for Holstein dairy cows. J. Dairy Sci. 72:68-78.
Punktowa Ocena Kondycji (POK) = 1.5
Jest to ocena krowy nadmiernie wychudzonej. Z taką oceną spotykamy się rzadko w praktyce. Wydajność mleka i wskaźniki rozrodu będą u tej krowy obniżone. Nie jest ona prawdopodobnie zdrowa. Kręgi, żebra przymostkowe, guzy biodrowe, guzy kulszowe i nasada ogona są dobrze widoczne i ostro zarysowane. Widoczna jest połowa długości wyrostków poprzecznych. Dobrze zaznaczone są więzadła krzyżowo-kulszowe. Okolica między nasadą ogona i kośćmi kulszowymi jest mocno zapadnięta. Widoczne są fałdy skóry między nasadą ogona a guzami kulszowymi.
POK = 2
Jest to ocena chudej krowy, o niskiej wydajności mlecznej i słabych wskaźnikach rozrodu. Stan jej zdrowia może być zadowalający. Kręgosłup i żebra mostkowe są dobrze widoczne, ale nie zaznaczają się pojedyncze kręgi. Żebra mostkowe są zaokrąglone. Ich górne powierzchnie są wyczuwalne. Jedna druga do jednej trzeciej wyrostków poprzecznych jest widoczna. Guzy biodrowe i kulszowe wystają. Nie wyczuwa się tłuszczu na guzach kulszowych. Więzadła krzyżowo-kulszowe są dobrze widoczne i mają ostro zarysowane krawędzie. Okolica między nasadą ogona i kośćmi kulszowymi jest mocno zapadnięta. Widoczne są fałdy skóry pomiędzy nasadą ogona a guzami kulszowymi.
POK = 2.5
Rozsądnym celem jest, aby w stadzie nie mieć więcej niż 10 procent krów z oceną 2.5 lub niższą. Jest to najniższa do przyjęcia ocena. U krowy z oceną 2.5 widoczny jest kręgosłup, ale nie zaznaczają się poszczególne kręgi. Żebra mostkowe są niewidoczne, ale wyczuwalne. Widoczna jest jedna trzecia do jednej czwartej długości wyrostków poprzecznych. Więzadła krzyżowo-kulszowe są widoczne, ale nie tak ostro zarysowane jak przy ocenie 2.0. Guzy biodrowe i kulszowe są zaznaczone, ale na guzie kulszowym wyczuwa się pewną ilość tłuszczu. Okolica między nasadą ogona i kośćmi kulszowymi jest zagłębiona.
POK = 3.0
Może to być ocena zdrowej, wysokowydajnej krowy. Jeżeli jednak krowa ma ocenę 3.0 lub niższą w czasie ocielenia, to zmagazynowana rezerwa tłuszczu może być niewystarczająca do pokrycia potrzeb szczytowej wydajności mleka i do utrzymania wysokiej laktacji do czasu zwiększonego pobierania paszy treściwej. Zagłębienie między nasadą ogona a kością kulszową zmienia kształt z „V” na „U”. U krów z oceną poniżej 3.0 okolica ta ma kształt „V”. Kręgosłup uwidacznia się, ale pojedyncze kręgi są zaokrąglone. Żebra mostkowe pokryte są 12 do 25 milimetrową warstwą tkanek miękkich. Widoczna jest mniej niż jedna czwarta długości wyrostków poprzecznych. Tłuszcz pokrywa więzadła krzyżowo-kulszowe, niemniej są one jeszcze widoczne. Na guzach biodrowych i kulszowych wyczuwa się pewną ilość tłuszczu. Okolica nasady ogona jest wgłębiona, ale skóra nie jest pofałdowana.
POK = 3.5
Jest to ocena odpowiednia dla krów w okresie zasuszenia i porodu. U takiej krowy tłuszcz jest wyczuwalny na kręgosłupie, żebrach mostkowych i więzadłach. Okolice guzów biodrowych i kulszowych są zaokrąglone. Poszczególne wyrostki poprzeczne nie uwidaczniają się. Okolica między nasadą ogona i kośćmi kulszowymi jest nieco zagłębiona. Więzadło nasady ogona jest ledwie dostrzegalne, widoczne natomiast jest jeszcze więzadło krzyżowo-kulszowe. Okolica nasady ogona jest zaokrąglona i wypełniona, ale nie jest otłuszczona.
POK = 4.0
Krowy z taką oceną w okresie porodowym będą mniej jadły, chudły i wystąpią u nich zaburzenia metaboliczne. Okolica grzbietu jest płaska, wypełniona tłuszczem. Żebra mostkowe nie uwidaczniają się i są trudno macalne. Okolice guzów biodrowych i kulszowych są wyraźnie otłuszczone. Linia „U” między guzami biodrowymi i kulszowymi jest płaska bez zagłębienia. Więzadła krzyżowo-kulszowe są niewidoczne. Okolica dookoła nasady ogona jest wypełniona i widoczne są fałdy tłuszczu.
POK = 5.0
Jest to ocena krowy skrajnie otłuszczonej, u której wystąpią zaburzenia metabolizmu i płodności. Kręgosłup i żebra mostkowe nie uwidaczniają się i są trudno wyczuwalne podczas omacywania . Guzy biodrowe i kulszowe są zatopione w tłuszczu i słabo macalne. Okolica między nasadą ogona i kośćmi kulszowymi jest wypełniona. Nasada ogona jest zatopiona w tłuszczu.
Top
Zaleca się ocenę krów w okresie ocielenia, podczas pierwszego badania po porodzie, podczas badania na ciążę, w czasie laktacji i podczas zasuszania.
Żywieniowcy powinni określić przeciętną ocenę dla poszczególnych grup żywieniowych. O zawartości energii w diecie powinna decydować raczej kondycja krowy, a nie komputerowo wyliczona energia w dawce żywieniowej.
Jeżeli krowa jest za chuda w początkowym stadium laktacji, zwiększ zawartość energii w diecie i skoncentruj się na sposobach zwiększenia spożycia paszy treściwej. Ustal czy utrata masy ciała nie jest spowodowana zaburzeniami metabolicznymi. W końcowej fazie laktacji, krowy wykorzystują energię do tworzenia rezerw ciała bardziej wydajnie niż krowy zasuszone (odpowiednio 75 procent i 60 procent wydajności). Zaleca się więc poprawianie kondycji krów od połowy do końcowej fazy laktacji (po 75 - 100 dniach laktacji), by osiągnąć pożądaną ocenę kondycji na poziomie 3.5 raczej w tym okresie, niż w okresie zasuszenia. Jeżeli krowy są zbyt ciężkie w końcowej fazie laktacji, zredukuj zawartość energii w diecie natychmiast, zamiast w okresie zasuszenia.
Przy żywieniu grupowym, w grupie powinny być krowy o możliwie wyrównanej kondycji. Jeżeli tak nie jest, należy się liczyć z występowaniem pewnych nieprawidłowości. U niektórych krów mogą występować zaburzenia metaboliczne, zmniejszające pobieranie suchej masy we wczesnej fazie laktacji. Prawdopodobnie krowy nie są żywione prawidłową dawką TMR (Total Mixed Ration), na przykład otrzymują oddzielnie siano. Mogą występować choroby racic i kończyn, ograniczające możliwość dotarcia krów do stołu paszowego. Mogą występować zburzenia rozrodu, powodujące, że niektóre krowy pozostają w danej grupie dłużej niż powinny i tyją otłuszczają się, ponieważ przy mniejszej wydajności otrzymują takie same dawki, jak krowy o wyższej produkcyjności.
Jeżeli grupa nie jest jednolita, trudno jest dawkować żywienie tak, aby wszystkie krowy były żywione właściwie. Najbardziej prawdopodobne będzie rozwiązanie kompromisowe, przy którym niektóre krowy nie otrzymają w dawce odpowiedniej ilości składników odżywczych, inne otrzymają ich za dużo i będą odkładały tłuszcz, źle wykorzystując pobraną paszę.
Więcej informacji na temat żywienia krów i TMR znajdziesz w internecie pod adresem WWW.delaval.com
Wiadomo, że u wysokowydajnych krów we wczesnej fazie laktacji, znaczna część energii do wytwarzania mleka, pochodzi z ustrojowych rezerw tłuszczu. Ubytki masy ciała rzędu jednego do półtora kilograma dziennie, nie są czymś niezwykłym w ciągu pierwszych 100 dni laktacji. Czterdzieści pięć gramów zmobilizowanego tłuszczu umożliwia wyprodukowanie około trzech kilogramów mleka. W licznych stadach krowy tracą w ciągu 30 dni laktacji średnio 0.5 punktu w ocenie kondycji. Powinno się dążyć do tego, aby nie przekroczyć tej wielkości. Wartością krytyczną utraty kondycji w ciągu 30 dni laktacji jest 1.0 punkt. Krowy nadmiernie tracące kondycję będą miały nieregularne ruje, wydłużony czas wystąpienia pierwszej owulacji i mogą mieć trudności z zacieleniem. Zmniejszona będzie również wytrwałość laktacji.
Krowy z oceną powyżej 3.75 punktu na dwa tygodnie przed ocieleniem, mają skłonność do utraty masy ciała wskutek zmniejszonego pobierania paszy, stłuszczenia wątroby, wystąpienia ketozy, podwyższonego poziomu niezestryfikowanych kwasów tłuszczowych oraz zaburzeń okresu porodowego i poporodowego. Jeżeli krowa traci ustrojowe rezerwy tłuszczu, szczególnie w ciągu dwóch tygodni przed i po porodzie, wątroba gromadzi i przetwarza tłuszcz. Może wtedy dojść do stłuszczenia wątroby i wystąpienia ketozy.
Badania przeprowadzone w Michigan wykazały, że zaburzenia zdrowia wystąpiły u ośmiu procent krów zasuszonych z oceną poniżej 4.0 punktów, i aż u siedemnastu procent krów zasuszonych z oceną powyżej 4.0 punktów. Inne badania dowodzą, że u krów z oceną 4.0 lub więcej punktów w czasie zasuszenia prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń rozrodu jest dwa i pół razy większe.
Nawet gdyby się udało uniknąć zaburzeń zdrowia i rozrodu związanych z otłuszczeniem krów, nadmierne zwiększanie masy ciała >3.75 POK pod koniec laktacji i w czasie zasuszenia, a następnie jej zmniejszanie po ocieleniu, byłoby nieefektywne. Zarówno odkładanie tłuszczu jak i jego mobilizacja dla dalszego wykorzystania wymagają energii.
Nie jest wskazane stosowanie diety u krów o nadmiernej kondycji w okresie zasuszenia, ze względu na ryzyko stłuszczenia wątroby. Nieefektywne, lecz dopuszczalne jest zwiększanie kondycji w okresie zasuszenia, jeżeli zachodzi potrzeba osiągnięcia 3.5 punktów POK na czas porodu. Całkowita masa ciała krowy powinna wzrastać w okresie zasuszenia, niezależnie od kondycji, ponieważ rozwijający się płód zwiększa swą masę o 45 do 68 gramów dziennie.
Top
|
