|
Potencjał genetyczny współczesnych krów jest bardzo wysoki i ciągle rośnie. Z tego względu strategie żywieniowe stają się coraz ważniejsze. Wiadomo, że ilość i jakość paszy podawanej krowie ma duży wpływ na ilość produkowanego przez nią mleka. Żywieniem można również wpływać na skład mleka. Ponieważ krowa doświadcza w początkowej fazie laktacji niedoboru składników odżywczych, ważne jest żywienie dobrze zbilansowaną dietą i maksymalne zwiększenie pobierania suchej masy. Niezrównoważona dieta zwiększa ryzyko chorób metabolicznych i utraty masy ciała, co ma ujemny wpływ na wydajność mleczną. Zdrowa i odpowiednio żywiona krowa łatwiej przestawi się również z okresu zasuszenia na wysoką laktację.
Krowa jest przeżuwaczem z czterema żołądkami, z których największym jest żwacz. Żwacz wspólnie z czepcem mają pojemność około 150 do 200 litrów. Żyją w nich biliony mikroorganizmów. Pomagają one krowie strawić i wykorzystać składniki odżywcze zawarte w paszy. Dla dobrego wykorzystania paszy i osiągnięcia wysokiej wydajności mleka, drobnoustroje muszą mieć optymalne warunki. Żywienie krowy dotyczy więc również żywienia bakterii w żwaczu. Wielokrotne żywienie krów w ciągu dnia podtrzymuje aktywność krów. Są one w ten sposób inspirowane do jedzenia, picia wody i następnie odpoczynku na stanowisku.
Dostępna przestrzeń przy stole paszowym powinna wynosić około 60 do 76 centymetrów na krowę (a co najmniej 85 centymetrów w ciepłym klimacie); musi być również dosyć miejsca, aby wszystkie krowy mogły jeść jednocześnie. Istnieją ku temu dwa powody: najbardziej oczywistym jest to, że krowy lubią jeść razem w tym samym czasie, drugim natomiast to, że większość pierwiastek ma inne zwyczaje niż dorosłe krowy. Jedynie w systemach, których pasza jest stale dostępna i każda krowa ma swój własny rytm (jak w automatycznym systemie doju), możliwe jest zmniejszenie miejsca przy stole paszowym. Pierwiastki jedzą mniej podczas jednego posiłku, ale za to odwiedzają stół paszowy częściej. Jeżeli więc przestrzeń przy stole paszowym będzie ograniczona, to stracą na tym przede wszystkim pierwiastki.
Zaopatrzenie rejonu żywienia w świeże powietrze jest bardzo ważne. Przy ciepłej pogodzie (powyżej 20ºC) ustawienie wentylatorów w pobliżu stołu paszowego pozwoli zmniejszyć stres cieplny i zachować apetyt krów. Kiedy temperatura przekroczy 25ºC krowy zmniejszą pobieranie paszy. Dostęp do świeżego powietrza pozwala krowom łatwiej oddychać i zapobiega przegrzaniu organizmu. Pomaga również ograniczyć inwazję much w rejonie żywienia.
Top
Dobre samopoczucie przy stole paszowym stanowi ważny aspekt organizacji żywienia, ponieważ dobrze czujące się krowy będą częściej odwiedzały ten rejon. Wszystkie miejsca żywienia muszą być zadaszone, aby chronić krowy przed słońcem, deszczem lub śniegiem i utrzymać świeżość paszy objętościowej. Przy ciepłej pogodzie, kiedy zmniejsza się spożycie suchej masy, wentylatory w pobliży rejonu żywienia ograniczą stres cieplny i pomogą w utrzymaniu apetytu. Warto także położyć matę gumową przy stole paszowym. Będzie to stanowiło amortyzator dla ich racic i kończyn, pozwalający krowom wygodnie stać przez dłuższy czas.
Krowy są przystosowane do podobierania paszy na pastwisku. Z tego powodu liczni eksperci zalecają, aby krowy mogły jeść w podobnej postawie, w której jedzą trawę na pastwisku. Jedząc z opuszczonymi głowami wytwarzają więcej śliny, zwiększającej ich zdolność do neutralizowania nadmiernej kwaśności zawartości żwacza. Stół paszowy powinien znajdować się o 10 do 15 centymetrów powyżej podłogi, na której stoją krowy. Krowy, aby móc jeść, nie powinny ani klękać, ani też wchodzić na krawędź stołu. Nie powinny również ocierać karkami o przegrody, dlatego górny poziomy element ogrodzenia stołu powinien być odpowiednio wysoko umieszczony, aby pozostawiał wystarczającą ilość miejsca do jedzenia. Można również pionowe elementy ogrodzenia nachylić pod kątem 10 stopni w kierunku stołu paszowego, co zmniejszy nacisk na klatkę piersiową krowy podczas jedzenia. Jest to bardzo proste i wygodne dla krów rozwiązanie, jeżeli ogrodzenie stołu paszowego nie spełnia standardów.
Top
Z badań przeprowadzonych w Uniwersytecie Stanowym w Michigan wynika, że krowy w oborach uwięziowych jadły około 11 posiłków dziennie. Krowy, które pobierały więcej suchej masy, nie korzystały z większej liczby posiłków. Ich posiłki trwały po porostu dłużej. Najlepsze krowy zjadały 2.3 kilograma podczas posiłku a najgorsze 1.7 kilograma. Krowy, które jadły więcej, jadły również szybciej. Przeciętny czas poświęcany na jeden posiłek wynosił 27 minut. Łącznie na jedzenie krowy poświęcały pięć godzin dziennie.
Pierwiastki różnią się zachowaniem przy pobieraniu paszy od dojrzałych krów. Odwiedzają one częściej stół paszowy, pobierając mniejszą ilość paszy podczas posiłku.
Dowodem na to, że podajesz odpowiednią ilość paszy jest to, że na stole paszowym pozostaje zawsze pewna ilość niezjedzonej paszy (najlepiej około trzy do czterech procent), po każdym podaniu paszy. Zwykle niektóre elementy paszy są mniej smaczne, zepsute, albo gorszej jakości niż pozostałe i dlatego krowy pozostawiają je niezjedzone. Ta pasza jest mniej strawna. Zmniejsza ona pobieranie paszy i prowadzi do zmniejszenia produkcji mleka. Jeżeli krowy są zmuszane do zjadania paszy pozostawionej na stole paszowym, oznacza to, że są one niedożywione. Najlepszym sposobem oceny tej sytuacji jest sprawdzenie stołów paszowych na godzinę przed następnym podaniem paszy. Powinna tam znajdować się cienka warstwa pozostałej paszy, jaką krowy są żywione, a nie tylko pozostałości w postaci długich łodyg lub kaczanów kukurydzy, ponieważ to by świadczyło, że twoje krowy jadłyby więcej, gdyby miały dobrą paszę.
Jednolity poziom żywienia stanowi strategię, według której wszystkie krowy otrzymują w trakcie laktacji paszę treściwą na tym samym poziomie. Pasza treściwa jest ograniczona do pewnego poziomu, podczas gdy paszę objętościową otrzymują krowy do woli.
Zapotrzebowanie krów na energię i składniki odżywcze zmienia się jednak w zależności od stadium laktacji. Ze względu na stałą dawkę paszy treściwej, w żywieniu na jednakowym poziomie wykorzystuje się mobilizację tłuszczu. Nadwyżka składników odżywczych w środkowej i końcowej fazie laktacji jest magazynowana przez organizm postaci tłuszczu. Krowa wykorzystuje te nadwyżki, kiedy zapotrzebowanie jest duże, mianowicie we wczesnym stadium laktacji. Mobilizacja tłuszczu we wczesnej fazie laktacji może być przyczyną ketozy u wysoko wydajnych krów. Przy jednolitym poziomie żywienia paszami treściwymi, krowy są zwykle niedożywione w początkowej fazie laktacji, a nadmiernie odżywione w końcowej. Jednolity poziom żywienia jest często stosowany w krajach o ekstensywnej produkcji mleka, bogatych w pastwiska, takich jak Nowa Zelandia, Argentyna, Irlandia i Australia.
Podczas gdy jednolity poziom żywienia wykorzystuje mobilizację tłuszczu, żywienie proporcjonalne do wydajności zaopatruje krowy w środki pokarmowe pokrywające potrzeby aktualnej produkcji mleka. Żywienie proporcjonalne do wydajności stosuje się często w krajach o intensywnej produkcji mleka. Korzyści płynące z tej strategii żywieniowej polegają na tym, że można utrzymywać krowy we właściwej kondycji oraz to, że każda krowa otrzymuje uczciwą szansę wykazania swojego potencjału produkcyjnego. Wyniki płynące z tej strategii żywienia są zdumiewające. Każdy dodatkowy litr mleka w szczycie laktacji może w rezultacie dawać zwiększenie wydajności do 200 litrów mleka w czasie całej laktacji.
Zachowanie się przy pobieraniu paszy w sytuacji współzawodnictwa, (np. przy ograniczeniu miejsca i paszy), ma wpływ na produkcyjność krów. Współzawodnictwo przy stole paszowym jest największe, kiedy krowy wracają z doju i, kiedy podawana jest świeża pasza. W tych okresach dominujące krowy będą domagały się pierwszeństwa w pobieraniu paszy. Dostęp krów stojących niżej w hierarchii do stołu paszowego może w tych okresach być ograniczony, zmuszając je do pobierania mniejszej ilości paszy, albo do jedzenia, kiedy współzawodnictwo przy stole jest mniejsze.
Sprawdzian żwacza (tzw. dół głodowy) jest sposobem na sprawdzenie pobierania paszy i szybkości, z jaką żwacz się porusza. Stań za krową i patrz na lewą słabiznę, aby ocenić wypełnienie żwacza. Wypełnienie daje wskazówkę, co do ilości pobranej paszy, szybkość fermentacji i tempa, w jakim treść pokarmowa przesuwa się przez przewód pokarmowy. Fermentacja i tempo przesuwania się treści zależą od zawartości i właściwości paszy. Może ona zawierać składniki szybko lub wolno fermentujące, różniące się rozdrobnieniem i proporcjami.
Top
Ocena wypełnienia żwacza
|
Ocena 1
|
Duże zagłębienie w lewej słabiźnie. Skóra pod kręgami lędźwiowymi wpukla się do wewnątrz. Fałd skóry odchodzący od guza biodrowego biegnie pionowo do dołu. Okolica dołu przylędźwiowego (głodowego) za ostatnim żebrem jest zagłębiona na więcej niż szerokość dłoni. Ta okolica słabizny oglądana z boku ma kształt prostokątny. Krowa jadła niewiele lub nie jadła wcale - nagła choroba, niedostateczna ilość lub niesmaczna pasza. |
 |
Ocena 2
Skóra pod kręgami lędźwiowymi wpukla się do wewnątrz. Fałd skóry odchodzący od guza biodrowego biegnie ukośnie w kierunku ostatniego żebra. Okolica dołu przylędźwiowego za ostatnim żebrem jest zagłębiona na szerokość dłoni. Ta okolica słabizny oglądana z boku ma kształt trójkątny. Taką ocenę uzyskują często krowy w pierwszym tygodniu po ocieleniu. Później, w czasie laktacji, taka ocena świadczy o pobieraniu niedostatecznej ilości paszy lub o zbyt szybkim przechodzeniu treści pokarmowej przez przewód pokarmowy. |
|
Ocena 3
Ocena 4 |
Skóra pod kręgami lędźwiowymi biegnie na szerokość dłoni pionowo ku dołowi, a następnie uwypukla się na zewnątrz. Fałd skóry odchodzący od guza biodrowego jest niewidoczny. Okolica dołu przylędźwiowego (głodowego) za ostatnim żebrem jest ciągle jeszcze widoczna. Jest to odpowiednia ocena dla krów mlecznych, świadcząca o dobrym pobieraniu paszy i odpowiednim czasie przebywania treści pokarmowej w żwaczu.
|
|
Ocena 5 |
Skóra pod kręgami lędźwiowymi uwypukla się na zewnątrz. Okolica dołu przylędźwiowego (głodowego) za ostatnim żebrem nie jest widoczna. Jest to odpowiednia ocena dla krów pod koniec laktacji i dla krów zasuszonych. |
 |
Kręgi lędźwiowe nie są widoczne, ponieważ żwacz jest bardzo dobrze wypełniony. Skóra na całym brzuchu jest napięta. Niewidoczna jest granica między słabizną a żebrami. Jest to właściwa ocena dla krów zasuszonych.
|
Źródło: D. Zaaijer, W.D.J.Kremer, J.P.T.M. Noordhuizen (2001), in J. Hulsen, Cow Signals.
Krowy wolą jeść z podłogi niż z powierzchni wyżej położonych. Stan powierzchni, na której podaje się paszę może również wpływać na pobieranie suchej masy. Stoły paszowe muszą mieć gładką powierzchnię. Powierzchnie bez szczelin i zagłębień, w których może zalegać pasza, są łatwiejsze do czyszczenia i pozwalają ograniczyć gnicie odpadów pokarmowych, rozwój pleśni i przykry zapach. Unikanie zabłocenia i zabrudzenia obornikiem chodnika przed stołem paszowym jest również ważne. Wspomniane niekorzystne zjawiska mogą zmniejszać smakowitość paszy i zwiększać występowanie chorób.
Ocena kału pozwala się zorientować, czy pasza jest dobrze trawiona, czy dawka pokarmowa jest dobrze zbilansowana (białko, włókno i węglowodany) i czy pobieranie wody jest odpowiednie.
Top
Ocena konsystencji obornika
 |
Ocena 1
Kał jest bardzo płynny, ma konsystencję grochówki. Bywa wydalany „ łukiem” z odbytu. Przyczyną może być: nadmiar białka lub skrobi, za dużo składników mineralnych. Nadmiar mocznika w jelicie grubym może spowodować napływ wody do treści pokarmowej. Taka sytuacja występuje u krów z biegunką, |
 |
Ocena 2
Kał jest rzadki i nie ma wyraźnie uformowanej postaci. Na ziemi tworzy skupiska o wysokości 2.5 centymetra. Rozpryskuje się w kontakcie z ziemią lub betonem. Tego typu kał pochodzi zwykle od krów pasących się na soczystych pastwiskach. Występuje on również w przypadku niskiej zawartości włókna w paszy, lub niedoboru włókna funkcjonalnego. |
 |
Ocena 3
Jest to optymalna ocena. Kał ma konsystencję owsianki Jest uformowany w placki o wysokości 4 do 5 cm. Na ich powierzchni widoczne są koncentryczne pierścieni, lub zagłębienie pośrodku. Upadając na beton wydaje dźwięk klapnięcia. Przyklei się do czubka twojego buta. |
 |
Ocena 4
Kał jest gęstszy. Przylgnie do twojego buta. Tworzy placki o wysokości powyżej 5 cm. Zasuszone krowy lub starsze jałowice mogą wydalać tego typu kał (może to świadczyć o żywieniu paszą o niskiej jakości i/lub o niedoborze białka). Dodanie paszy treściwej lub białka może wpłynąć na obniżenie tej oceny. |
 |
Ocena 5
Kał ma postać zbitych kulek kałowych. Taką postać może mieć kał od krów karmionych paszą zawierającą słomę lub od krów odwodnionych. Krowy z niedrożnością mogą również oddawać taki kał.
|
Źródło: D.Zaaijer, W.D.J. Kremer and J.P.T.M Noorhuizen.
Ocena trawienia (ręką)
Ocena 1. Kał ma konsystencję kremowej emulsji i jest homogeniczny. Brak widocznych niestrawionych elementów paszowych.
Ocena 2. Kał ma konsystencję kremowej emulsji i jest homogeniczny. Występują nieliczne niestrawione elementy paszy.
Ocena 3. Kał nie jest homogeniczny. Występują niestrawione elementy paszy. Ściskając go ręką niektóre niestrawione elementy paszy przylgną do twoich palców.
Ocena 4. Widoczne są większe niestrawione elementy paszy. Po ściśnięciu kulka niestrawione paszy pozostanie w dłoni.
Ocena 5. Większe elementy paszy są macalne w oborniku kale. Niestrawione części paszy są wyraźnie rozpoznawalne.
Top
|
