|
Rozród jest koniecznym i ważnym elementem produkcji mleka. Bez regularnych ocieleń, po których krowa daje mleko dla wykarmienia swojego cielęcia, wyprodukowanie pożądanej ilości mleka byłoby niemożliwe. Ważne jest również uzyskanie wystarczającej liczby jałówek do remontu, aby stado mogło utrzymywać swoją wielkość lub się powiększać. Średnie wskaźniki remontu stada wynoszą od 20 do 25 procent. Wyższe wskaźniki wymiany oznaczają nieprawidłowości w funkcjonowaniu stada i prawdopodobnie niski poziom dobrostanu krów.
Obecnie bardziej powszechne jest posługiwanie się unasienianiem niż krycie krów buhajem. Unasienianie zwiększa kontrolę nad rozrodem i pozwala hodowcom bydła mlecznego używać nasienie wyselekcjonowane przez międzynarodowe programy genetyczne, w celu zwiększenia postępu genetycznego. Niemniej jednak zwiększa ono równocześnie potrzebę dobrego planowania, dobrze wypracowanych schematów postępowania i bardzo dobrej obserwacji stada. Innym sposobem zacielenia krowy jest posłużenie się techniką przenoszenia zarodków. Na razie nie jest ona powszechna, ale jej znaczenie będzie rosło. Największą korzyścią z przenoszenia zarodków jest to, że umożliwia ono uzyskanie więcej cieląt od dobrej krowy.
U krów i jałówek nie będących w ciąży występuje 21-dniowy cykl rujowy. Długość cyklu rujowego może być różna, ale zwykle waha się w granicach od 17 do 24 dni. Jałowice mają zwykle cykl rujowy nieco krótszy niż krowy. Cykl utrzymuje się do zacielenia. Po ocieleniu przez okres od 20 do 30 dni cykle rujowe nie występują. Okres ten może się wydłużać u wysokowydajnych krów, niezdolnych do pobierania dostatecznej ilości energii na pełne pokrycie produkcji mleka. Opóźniając ruję krowa chroni się przed zbyt wczesnym zajściem w ciążę.
Top
Cykl rujowy jest sterowany przez złożony system z udziałem różnych hormonów wydzielanych przez mózg i jajniki. Przedstawiony wyżej wykres pokazuje uproszczony obraz tego, jak poziom dwu z nich - estrogenu i progesteronu - zmienia się w czasie cyklu rujowego. U niektórych krów cykl rujowy nie przebiega normalnie. Na przykład może nie wystąpić ruja, co oznacza, że czynność jajników nie odbywa się w regularnym 17 do 24-dniowym cyklu. U innych krów mogą pojawić się torbiele jajnika. U tych krów ruja występuje w krótkich odstępach czasu, a czas trwania rui wynosi trzy do czterech dni.
W zależności od rasy, optymalny wiek pierwszego ocielenia wynosi około dwóch lat. Byłoby idealnie, gdyby krowa rodziła jedno cielę w roku, co 365 dni. Badania przeprowadzone przez Szwedzkie Stowarzyszenie Hodowli Zwierząt Gospodarskich wykazały, że wydłużone okresy międzyocieleniowe są przyczyną istotnych strat ekonomicznych w produkcji mleka, zajmujących drugie co do wielkości miejsce, po zapaleniach wymienia. Krowy mleczne dają w późnej fazie laktacji mniejszy dochód, ze względu na zmniejszającą się wydajność w miarę trwania laktacji. Długi okres międzyocieleniowy oznacza dojenie z mniejszym zyskiem wskutek zmniejszonej produkcji mleka, oraz zmniejszenie się liczby urodzeń i za dużo krów o niskim wskaźniku wykorzystania paszy. Dlatego dobre sterowanie rozrodem ma znaczący wpływ na ogólną wydajność stada i dochód netto. Dobre sterowanie rozrodem stada zmniejsza również ryzyko drogich, niezamierzonych brakowań.
Rozkład kontrolowanych szwedzkich stad w zależności od okresu międzyocieleniowego i poziomu produkcji
|
Średni okres międzyocieleniowy
(dni) |
Poziom produkcji (kilogramów mleka na krowę w roku) |
|
-4499 |
4 500-5 499 |
5 500-6 499 |
6 500-7 499 |
7 500- |
|
<365 |
6% |
7% |
7% |
9% |
11% |
|
365-377 |
18% |
20% |
28% |
36% |
43%
|
|
378-392 |
23% |
28% |
34% |
36% |
33%
|
|
393-408
|
18% |
22% |
19% |
14% |
10% |
|
>409 |
35% |
23% |
12% |
5% |
3% |
Źródło: SHS; Swedish Association for Livestock, breeding and production.
Na długość okresu międzyocieleniowego można wpływać jedynie przez skracanie okresu międzyciążowego. Składa się on z dwóch części: tzw. przestoju poporodowego (PP), czyli okresu między ocieleniem a pierwszym zabiegiem unasieniania, którego moment ustala hodowca, przy czym może on przepuścić pierwsze ruje, oraz okresu między pierwszym a skutecznym unasienieniem (zapłodnieniem), czyli okresu usługi (OU). Nie wykryte ruje są częstą przyczyną niepożądanych wydłużeń okresów międzyocieleniowych . Poprawiając wykrywalność rui (WR) i skuteczność unasieniania (SU) przez lepsze zarządzanie stadem i poprawę określania momentu unasienia, możliwe jest znaczne skrócenie okresów międzyocieleniowych.
Top
Najbardziej seksualnie intensywnym okresem cyklu rujowego jest okres tolerancji, czyli tzw. stojąca faza rui, trwająca około 18 godzin. W oborach wolnostanowiskowych krowy w tym okresie rui stoją nieruchomo, kiedy są obskakiwane przez inną krowę lub buhaja. Czas trwania rui jest różny u różnych krów, jednakże mniej więcej po 10 do 12 godzinach po ustąpieniu stojącej fazy rui, następuje jajeczkowanie (owulacja) i kończy się ruja.
|
- Ryczenie
- Nasilona aktywność
- Wędrowanie wzdłuż przegrody
- Lizanie/ obwąchiwanie
- Obrzęk i zaczerwienienie srom
- Obskakiwanie innych krów
- Zmniejszona wydajność mleka
- Zmniejszone pobieranie paszy |
 |
Wykrywanie rui na podstawie bezpośredniej obserwacji
Ten sposób wykrywania rui polega na bezpośredniej obserwacji stada. W celu wykrycia rui krowy i jałowice powinno się obserwować dwa do trzech razy dziennie i każde wystąpienie rui powinno być odnotowane, niezależnie od tego, czy zwierzęta są unasieniane czy też nie. Te zapisy dostarczają informacji, pozwalających hodowcy przewidywać przyszłe ruje, co ułatwia odróżnienie rui prawdziwych od rzekomych. Krowy obskakują się najczęściej między godziną 18.00 a 06.00 i dlatego ważne jest przeprowadzanie obserwacji w tych godzinach. Dla ułatwienia planowania i rejestracji danych używa się często tzw. kalendarza hodowlanego. Może on być prowadzony ręcznie lub komputerowo.
Ujemną stroną wykrywania rui przez bezpośrednią obserwację jest to, że jest to metoda bardzo czasochłonna i wymaga od obserwującego umiejętności postrzegania właściwych objawów. Jest to szczególnie ważne, kiedy objawy rui są słabo wyrażone. Przy użyciu testu progesteronowego lub innych testów dostępnych na rynku, wykrywalność rui może ulec poprawie.
Automatyczne wykrywanie rui
Innym sposobem wykrywania rui u krów jest monitorowanie ich aktywności. W czasie rui krowy mogą być osiem razy bardziej aktywne niż zwykle. Aktywność krów może być monitorowana automatycznie przy użyciu liczników przytwierdzonych do szyi lub kończyny. Porównując aktualną aktywność z aktywnością zaobserwowaną podczas poprzedniej rui, aktualną wydajność mleka i spożycie paszy, uzyskuje się wiarygodne objawy występowania rui. Licznik aktywności daje znaczną oszczędność czasu, a wskutek lepszego wykrywania rui pozwala skrócić okresy międzyocieleniowe. Badania1) wykazały, że wydłużenie okresu międzyocieleniowego o 1 dzień kosztuje 3 euro, a koszt każdej straconej rui wynosi 61 euro.
Top
Przy unasienianiu duże znaczenie ma ustalenie momentu zabiegu. Optymalny czas unasieniania zależy od tego, kiedy w czasie rui występuje owulacja i jak długo plemniki zachowują zdolność do życia po wprowadzeniu do dróg rodnych. Przeważnie plemniki są zdolne do życia przez 24 godziny. Życie komórki jajowej po owulacji trwa tylko 4 godziny, co daje bardzo krótką okazję do zapłodnienia. Dlatego najlepiej jest, jeżeli żywotne nasienie zostaje podane w czasie owulacji. Jak pokazano poniżej, owulacja następuje zwykle po około 30 godzinach od chwili wystąpienia stojącej fazy rui.
Są dwie główne zasady ustalania momentu unasieniania. Tradycyjnie hodowcy trzymali się zasady: przedpołudnie/popołudnie. Oznacza to, że jeżeli ruja wystąpi rano – należy unasieniać późnym popołudniem; analogicznie, jeżeli ruja wystąpi po południu unasieniać należy następnego dnia rano.
Jest to nadal dobra zasada, jednakże liczni hodowcy przyjęli obecnie z dobrym skutkiem zasadę unasieniania raz w ciągu dnia. Mówi ona, że jeżeli pierwsze objawy rui wystąpiły po południu lub następnego dnia rano, to krowy i jałowice należy unasieniać później tego dnia.
Top
|
