|
|
Długa |
Krótka |
Szeroka |
Wąska |
W idealnych warunkach krowa przebywa w pozycji leżącej przez około 14 godzin dziennie. W tym czasie sypiają one tylko po 30 minut. Jeżeli powierzchnia legowiska nie jest wygodna, krowy leżą krócej. Jeżeli krowy nie mogą się położyć kiedy chcą, będą za długo stały, co zmieni ich naturalny cykl zachowania się. Kiedy z kolei się położą, będą zbyt długo leżały. W tej sytuacji będą mniej jadły i piły, rzadziej podchodziły do paszy i w konsekwencji spożywały mniej suchej masy. Jeżeli krowy jedzą mniej posiłków w ciągu dnia, wtedy podczas pozostałych posiłków jedzą więcej i odżywianie się przybiera rytm skokowy.
Okresy leżenia mieszczą się między okresami pobierania paszy i stania. Okres leżenia wynosi od pół do trzech godzin, tak więc krowa kładzie się i wstaje wielokrotnie w ciągu dnia. W czasie długich okresów leżenia, w środku dnia lub w nocy, krowy wstają, przeciągają się i kładą się natychmiast z powrotem, zwykle na drugą stronę. Bydło spędza więcej niż połowę życia leżąc. Krowa mleczna kładzie się i wstaje około 16 razy dziennie, czyli 5000 do 7000 razy w ciągu roku. Czas i liczba okresów leżenia zależą między innymi od wieku, cyklu rujowego i stanu zdrowia krowy. Wpływ na nie mają również pogoda, jakość legowiska, typ obory, gęstość obsady.
Krowy potrzebują leżenia. Skrócenie czasu leżenia zmniejsza wytwarzanie mleka. Leżenie jest ważne ze względu na to, że:
- Krowy leżąc odpoczywają i przeżuwają.
- Racice odpoczywają i suszą się.
- Pozostaje więcej miejsca dla innych krów do chodzenia po oborze.
- Krążenie krwi w wymieniu może wzrastać nawet o 30 procent.
Za każdym razem, kiedy krowa się kładzie, przenosi ona dwie trzecie masy ciała ( w zależności od rasy i fazy laktacji 500 do 650 kilogramów) na nadgarstki. Nadgarstki opadają swobodnie na podłogę z wysokości od 20 do 30 centymetrów. Bardzo ważna jest dobra nawierzchnia legowiska, pozwalająca krowie na bezbolesne kładzenie się kiedykolwiek zechce. Prostym sprawdzianem jakości legowiska jest zwrócenie uwagi na to, jak szybko krowa kładzie się na stanowisku. Jeżeli zajmuje jej to więcej niż średnio pięć minut, należy sprawdzić nawierzchnię legowiska w celu wyjaśnienia, dlaczego krowa nie kładzie się natychmiast.
Top
Fazy kładzenia się krowy
Źródło (przystosowane z): Anon. Housing design for cattle, DACC.
Zastanowienia wymaga ocena odległości potrzebnej do ruchu ciała do przodu w trakcie wstawania. Krowa wstając powinna wykonać ruch ciałem do przodu. Jeżeli to nie jest możliwe, powinna przynajmniej mieć dosyć miejsca na stanowisku do wykonania ruchu na bok. Jeżeli jest za mało miejsca dla wykonania takiego ruchu krowy będą miały trudności ze wstawaniem i mogą ewentualnie zrezygnować z korzystania ze stanowiska.
Fazy wstawania krowy
Źródło (przystosowane z): Anon. Housing design for cattle, DACC.
Top
Przy wstawaniu i kładzeniu się krowa musi mieć na stanowisku swobodę wykonania ruchów w kierunku pionowym, do przodu i na boki, bez narażania się na ograniczenia, skaleczenia lub strach. Czynność wstawania wymaga możliwości wykonania ruchu do przodu, ruchu głową do góry i do dołu i kroku do przodu. Również podczas leżenia krowa musi mieć możliwość wykonania ruchu do przodu oraz podnoszenia i opuszczania głowy.
Istnieje wiele różnych projektów stanowisk, z których większość dobrze spełnia swoje zadania. W ocenie stanowiska jest sprawą ważną, aby brać pod uwagę reakcję krowy na stanowisko. Nie ograniczaj się więc tylko do jego pomiaru. Obserwuj krowy wstające i kładące się na stanowisku. Powinny one podnosić się w podobny sposób jak na pastwisku. W czasie wstawania pochylają one głowę do dołu i wysuwają do przodu, aby odciążyć tylne kończyny. Podnosząc się na stanowisku mogą pochylić głowę albo do przodu albo na bok. Trudno jest podawać szczegółowe wymiary stanowiska ze względu na różnice wielkości poszczególnych ras. Zwykle zaleca się, żeby krowy miały co najmniej 47 centymetrów miejsca dla głowy i 168 centymetrów dla tułowia. Dodatkowo miejsce na ruch do przodu (co najmniej 30 centymetrów). Dlatego długość stanowiska powinna wynosić 245 centymetrów, aby krowy w czasie wstawania nie musiały wysuwać się poza stanowisko np. w kierunku stanowiska innej krowy lub korytarza. Jeżeli stanowisko ma zaledwie 215 centymetrów długości, to musi ono umożliwiać krowie przesunąć się w bok w czasie wstawania. Przesunąć się krowie na bok pozwoli wymodelowanie dolnego elementu przegrody między stanowiskami tak, aby nie przeszkadzał w czasie wstawania.
Zainstaluj przegrodę piersiową na podłodze stanowiska. Powinna ona się znajdować w odległości 168 centymetrów od tylnego ogranicznika stanowiska, mieć 15 do 20 centymetrów wysokości i być ustawiona pod kątem 60 stopni. Powstrzymuje ona krowę od pchania się do przedniej części stanowiska, pomaga jej przy wstawaniu i zapobiega zanieczyszczeniu stanowiska.
Istnieje kilka ważnych czynników, które należy uwzględnić planując nawierzchnię legowisk w oborze wolnostanowiskowej. Musi ona być trwała i łatwa w utrzymaniu. Musi dobrze odprowadzać wodę i jej nie wchłaniać. Nie powinna być śliska, dawać dobre oparcie dla racic, aby nie dochodziło do urazów. Powinna być raczej miękka i wygodna, niż twarda, zimna i wilgotna. Powinna być zrobiona z obojętnego chemicznie materiału tak, aby drobnoustroje chorobotwórcze się nie namnażały. Koszt nawierzchni należy skalkulować w stosunku do jego potencjalnych możliwości zmniejszania lub zwiększania uszkodzeń zwierząt.
Istnieją odmienne rekomendacje odnośnie obór uwięziowych i wolnostanowiskowych. Główną jest to, że krowa w oborze uwięziowej stoi i leży na tym samym legowisku. Z tego względu maty dla obór uwięziowych muszą zapewniać miękkie leżenie i solidne oparcie dla kończyn w czasie stania.
Podczas gdy dawniej krowy spędzały większość czasu na pastwisku, obecne krowy przebywają częściej w oborze. Nawierzchnie legowiskowe zapewniające współczesnym krowom wygodę, pochodzą głównie z dwóch źródeł:
- Materiał organiczny (słoma, wióry, trociny, papier i suchy nawóz)
- Materiał nieorganiczny (piasek, cement, guma, materace, wymienniki ściółki)
Top
Najbardziej powszechnymi materiałami używanymi na całym świecie są piasek, słoma i trociny. Badania2) wykazały, że krowy chętnie wybierają do leżenia stanowiska pokryte piaskiem, ale zaraz na następnym miejscu znalazły się materace. Kiedy zmienia się ściółkę na piasek, należy przystosować do tego urządzenia do usuwania obornika, ponieważ piasek i obornik muszą być oddzielone. Największy problem ze stosowaniem piasku stanowi jego koszt i dostępność. Piasek jest droższy od innych materiałów i nie we wszystkich regionach dostępny.
Organiczna ściółka zawiera węgiel, stanowiący pożywienie dla bakterii. Jednakże węgiel sam w sobie nie wystarcza do wspierania wzrostu bakterii. Wymagają one również odpowiedniej temperatury (zbliżonej do ciepłoty ciała zwierząt) i wilgotności (z wyciekającego mleka, moczu, obornika lub mokrych racic). Jeżeli zabraknie jednego z tych czynników, wzrost bakterii będzie ograniczony. Ponieważ nie możemy kontrolować żadnego z nich, w celu powstrzymania rozwoju bakterii możemy się tylko posłużyć użyciem odpowiedniego materiału do wyścielania stanowiska.
Materace stanowią dobrą nawierzchnię legowisk. Staraj się używać odpowiedniej słomy, trocin lub higienicznych materiałów ściółkowych. Zapewniają one czystość i suchość stanowiska, ograniczają rozwój bakterii i pozwalają na utrzymanie krów w czystości ułatwiającej dój.
Różne materiały sprzyjają namnażaniu się różnych drobnoustrojów. Trociny są najgorszą ściółką ze względu na dużą liczbę Klebsielli, podczas gdy w słomie rozwijają się środowiskowe paciorkowce, mogące się przenosić na skórę strzyków.
Porównanie występowania drobnoustrojów wywołujących zapalenie gruczołu mlekowego występujących w trzech rodzajach ściółki
| Liczba bakterii |
Trociny |
|
Wióry |
|
Słoma |
|
|
Ściółka(1) |
Strzyk(2) |
Ściółka |
Strzyk |
Ściółka |
Strzyk |
| Bakterie grupy coli |
5.2
|
127 |
6.6 |
12 |
3.1 |
8 |
| Klebsiella |
4.4 |
11 |
6.6 |
2 |
6.5 |
1 |
| Paciorkowce |
1.1 |
38 |
8.6 |
717 |
5.3 |
2064 |
1 Liczba bakterii w gramie ściółki podana w milionach
2 Liczba bakterii z wymazu ze strzyka
Źródło: Blowey, R. & P. Edmondson, Mastitis control in dairy herds.
Organiczne materiały zawierają więcej bakterii niż mineralne. Używając mineralnych materiałów zmniejsza się narażenie strzyków na zakażenie bakteriami wywołującymi zapalenie gruczołu mlekowego. Stosowanie dodatków zmniejszających wilgotność ściółki otaczającej wymię, pozwoli ograniczyć namnażanie się bakterii i zmniejszy koncentrację bakterii na zakończeniu strzyka.
Dla ograniczenia namnażania się bakterii materiał do ścielenia musi być tak czysty i suchy, jak to tylko możliwe. W celu zmniejszenia ryzyka zakażenia wymienia bakteriami środowiskowymi materiał organiczny powinien być wymieniany na stanowiskach codziennie. Niektóre organiczne materiały (łuski słonecznika, słoma, liście kukurydzy, plewy, lub drewno) sprzyjają namnażaniu się dużych populacji środowiskowych patogenów wywołujących zapalenie gruczołu mlekowego. Lepiej jest używać mniej rozdrobniony materiał, ponieważ drobno rozdrobniony bardziej sprzyja namnażaniu się bakterii.
Badania wskazują na potrzebę regularnego odnawiania ściółki. Kiedy wymieniano trociny na stanowiskach raz w tygodniu liczby bakterii coli były bardzo wysokie. Zmniejszyły się one po wprowadzeniu codziennej wymiany. Dla higieny środowiska ogromne znaczenie ma utrzymywanie ściółki w możliwie najsuchszym stanie. Sucha ściółka oznacza mniej bakterii i zmniejszone ryzyko zachorowania na zapalenie gruczołu mlekowego. Oprócz tego sucha ściółka oznacza mniej much, mniej poślizgnięć i mniej przykrego zapachu.
Top
Znaczenie regularnej wymiany ściółki na stanowiskach
|
E.coli numbers
(millions per
gram of sawdust |
Time (days)
|
Liczba pałeczek okrężnicy była duża, kiedy świeże trociny podawano raz w tygodniu(A), zmniejszyła się szybko, kiedy wprowadzono dzienną wymianę (B), ale znów się zwiększyła, kiedy wrócono do co tygodniowej wymiany (C).
Żródło: Blowey, R. & P. Edmondson, ibid.
Wymienione wyżej tradycyjne materiały do ścielenia sprzyjają utrzymaniu stanowiska w suchym stanie. Dodatkową pomoc stanowią specjalne produkty poprawiające jakość ściółki. Mogą one być używane oddzielnie lub w kombinacji z tradycyjnymi materiałami ściółkowymi. Są one zwykle w proszku lub w granulkach; ograniczają kurz i sprawiają, że środowisko obory staje się suchsze, zdrowsze i bardziej higieniczne. Sprawiają , że powierzchnie stanowisk są suchsze a liczba bakterii niższa. Produkty te mogą być również używane do osuszania i zmniejszenia ryzyka poślizgnięć w wilgotnych rejonach obory, takich jak porodówka, miejsca oczekiwania, korytarze oborowe i miejsca dookoła żłobów. Działanie tych produktów sprawia, że krowy poruszają się, chodzą i kładą się z większym zaufaniem.
Gęstość obsady ma wpływ na czas leżenia krów mlecznych. Badania wykazują, że nadmierne zagęszczenie skraca czas leżenia. Krowy, które w normalnych warunkach leżałyby na stanowisku, są zmuszone do stania poza nim. Przy dużej gęstości obsady krowy częściej odpędzają inne od stanowisk. W normalnych warunkach krowy dominujące odpędzają krowy niższe rangą w hierarchii społecznej, zwłaszcza krowy pierwiastki. Krowy podporządkowane leżą mniej niż dominujące. Gęstość obsady ma wpływ na czas leżenia krów mlecznych. Badania wykazują, że nadmierne zagęszczenie skraca czas leżenia. Krowy, które w normalnych warunkach leżałyby na stanowisku, są zmuszone do stania poza nim. Przy dużej gęstości obsady krowy częściej odpędzają inne od stanowisk. W normalnych warunkach krowy dominujące odpędzają krowy niższe rangą w hierarchii społecznej, zwłaszcza krowy pierwiastki. Krowy podporządkowane leżą mniej niż dominujące.
Przy niewystarczającej ilość świeżego powietrza krowa nie kładzie się, ponieważ oddycha się jej lepiej w pozycji stojącej. Dlatego należy się upewnić, czy przestrzeń przed stanowiskami jest dobrze wentylowana. Przepływ powietrza jest ważny, ponieważ zmniejsza wilgotność i temperaturę w oborze. Gęste powietrze, pajęczyna, zapach amoniaku, kaszlące krowy i krowy oddychające otwartym pyskiem są oznakami złej wentylacji.
Wilgotne stanowiska stwarzają dobre warunki dla rozwoju chorobotwórczych bakterii. Suche stanowiska uzyskuje się dzięki dobrej wentylacji i utrzymywaniu legowiska w czystości. Pozwala to obniżyć rozwój bakterii. W wilgotnej oborze ściany i sufit są zawilgocone.
Muchy wywołują rozdrażnienie i stres, co stanowi poważne zagrożenie dla wytwarzania mleka. Badania wykazują, że plaga much może obniżyć produkcję mleka. Muchy zagrażają również jakości mleka. Różne bakterie i wirusy przenoszone przez muchy dostają się nie tylko na zwierzęta, przyczyniając się do rozprzestrzeniania się chorób, ale i do mleka, przez aparaty udojowe i gumy strzykowe. Zmniejszanie populacji much oznacza mniej stresów i chorób.
Krowa musi przeżuwać przez siedem do dziesięciu godzin dziennie. Pięćdziesiąt procent krów leżących musi przeżuwać – jeżeli tak nie jest, to oznacza to, że w dawce pokarmowej jest za mało włókna.
Wydłużony czas spędzony na leżeniu w czystym i wygodnym stanowisku oznacza mniej czasu spędzonego na betonowych korytarzach, a to sprawia, że racice są czystsze i suchsze. Bydło utrzymywane w wilgotnych, zabrudzonych obornikiem warunkach jest bardziej narażone na bakteryjne choroby racic, takie jak zanokcica (ropowica międzypalcowa), zapalenie skóry szpary międzyracicowej (gnicie piętek), brodawczkowate zapalenie skóry palców („malinowa piętka”).
Top
|
