|
Krowa jest przeżuwaczem, a jej żołądek składa się z czterech komór:
-
żwacza;
-
czepca;
-
ksiąg;
-
trawieńca.
Budowa żołądka krowy.
Największą częścią jest żwacz, którego pojemność waha się od 150 do 200 litrów.
W przewodzie pokarmowym bytują miliardy mikroorganizmów, które pomagają krowie w trawieniu i wykorzystywaniu składników pokarmowych znajdujących się w paszy. Enzymy wytwarzane przez bakterie uczestniczą w trawieniu pasz, dlatego też drobnoustrojom należy stwarzać optymalne warunki bytowania. Żywienie krowy to również odżywianie bakterii znajdujących się w żwaczu.
W żwaczu i czepcu zachodzi proces fermentacji, w którym enzymy bakteryjne rozkładają węglowodany do lotnych kwasów tłuszczowych. Proces ten umożliwia krowie przekształcanie celulozy w dostępną energię. W procesie fermentacji powstają gazy (500-1500 litrów dziennie), wśród których 20-40% stanowi wysoko energetyczny metan. Większość gazów jest usuwana ze żwacza przez jamę ustną podczas odbijania się pokarmu, co stanowi istotną stratę energii.
Krowa pobiera paszę prawie jej nie wybierając, co różni ją od innych zwierząt, np. świni. Po bardzo krótkim żuciu, podczas którego następuje naślinienie, tworzy się kęs połykany do żwacza. Po pewnym czasie treść żwacza zostaje zwrócona i dokładnie przeżuta. Dokładne rozdrobnienie pobranej paszy następuje dopiero podczas przeżuwania.
Dlaczego przeżuwanie jest tak ważne?
1. Przeżucie. Rozdrobnienie paszy podczas przeżuwania zwiększa powierzchnię dostępną dla enzymów bakteryjnych i trawiennych oraz powoduje lepszy rozkład składników paszy.
2. Naślinianie. Podczas przeżuwania zachodzi intensywne naślinianie paszy. Krowa, zależnie od rodzaju podanej paszy, wytwarza dziennie od 40 do 150 litrów śliny. Pasze objętościowe pobudzają, a pasze treściwe ograniczają przeżuwanie.
Dwie funkcje śliny:
A. Buforująca. PH śliny wynosi około 8,2, dzięki czemu nie dochodzi do obniżenia pH treści żwacza przy skarmianiu pasz zakwaszających, jak np. zbóż, melasy, ziemniaków czy wysłodków buraczanych.
B. Tłumiąca pienienie się treści żwacza. Ślina hamuje proces pienienia się treści żwacza, czym zapobiega powstawaniu wzdęć.
Produkcja śliny
Top
Żwacz krowy przypomina wielką kadź fermentacyjną, w której bytuje ponad 200 rodzajów bakterii i 20 typów pierwotniaków ułatwiających krowie wykorzystywanie składników pokarmowych paszy. Żywienie krowy jest zatem również żywieniem mikroorganizmów bytujących w żwaczu. Przełknięty kęs jest odkładany w tylnej części żwacza, tworząc górne piętro niestrawionej treści o zawartości 15% suchej masy. Bakterie przylegają do niej i rozpoczynają rozkładanie niektórych składników. Podczas przeżuwania porcje treści pokarmowej z przedniej części żwacza zostają zwrócone do jamy gębowej, gdzie następuje kolejne naślinienie, rozdrobnienie i zwiększenie powierzchni dla działania mikroorganizmów. Cząsteczki paszy stają się coraz mniejsze, bakterie pracują, przeżuwanie powtarza się i treść pokarmowa stopniowo osiada na dnie żwacza i ma już wtedy około 5% suchej masy.
Raz na minutę następuje skurcz żwacza, podczas którego treść żwacza „odbija się” do jamy gębowej lub przechodzi do drugiej komory żołądka – czepca. Kierunek przejścia zależy od wielkości cząsteczek paszy.
Żwacz i czepiec nie są od siebie ściśle oddzielone, ale spełniają różne zadania. Można powiedzieć, że czepiec zajmuje się logistyką, decyduje, czy treść pokarmowa jest na tyle rozdrobniona, że można ją skierować do ksiąg, a jeśli nie, to kieruje ją do ponownego przeżucia.
Krążenie paszy.
pH żwacza
Idealny odczyn treści żwacza waha się od 6.0 do 7.0, co umożliwia działanie wszystkim bakteriom. Przy zbyt dużych odstępstwach od tych wartości giną niektóre gatunki bakterii, co pogarsza wykorzystanie paszy. I tak np. mikroorganizmy rozkładające celulozę (siana, kiszonki itp.) nie mogą pracować przy pH niższym od 6.0.
Jeżeli krowa otrzymuje duże dawki paszy treściwej, dzienna dawka powinna być skarmiana w kilku mniejszych porcjach, rozłożonych w ciągu całego dnia. Jeżeli pasza treściwa jest skarmiana raz czy dwa razy dziennie, powoduje to znaczne wahania wartości pH żwacza.
Na rysunku przedstawiono skutki skarmiania paszy treściwej dwa razy dziennie, dwanaście razy dziennie oraz w postaci mieszanki pełnoporcjowej (Total Mixed Ration, skrót TMR).
Wahania pH treści żwacza są małe przy skarmianiu paszy treściwej w kilku porcjach dziennie, zamiast dwa razy dziennie.
Top
Księgi są trzecią komorą żołądka krowy. Charakteryzują się dużą liczbą tworów podobnych do liści czy kartek książki, które tworzą dużą powierzchnię wchłaniania (4-5 m2). W księgach wchłania się od 30 do 60% pobranej wody, a także sód i potas. „Kartki” ksiąg zapobiegają ponadto przedostawaniu się większych cząsteczek paszy do dalszych odcinków przewodu pokarmowego i być może spełniają jeszcze inne, dotąd nie odkryte funkcje.
Główną funkcją trawieńca jest trawienie białka przez enzymy znajdujące się w soku żołądkowym. Kwasowość tej części przewodu pokarmowego jest znaczna (pH 2-3).
Treść pokarmowa przechodzi z zakwaszonego trawieńca do jelita cienkiego, w którym odczyn znacznie wzrasta dzięki obecności soku trzustkowego o pH w granicach 8.0.
Główne funkcje jelita cienkiego:
• rozkład składników pokarmowych do postaci nadającej się do wchłaniania;
• wchłanianie aminokwasów i wody za pośrednictwem kosmków jelitowych.
Jelito absorbuje wodę i reguluje jej przebieg.
Układ pokarmowy (Wg Cullison & Lowry, Feeds and Feeding, 1987).
Top
|
