|
W nakładach ponoszonych na produkcję mleka wyróżnia się koszty stałe i koszty zmienne.
W długiej perspektywie, wszystkie koszty są kosztami zmiennymi, gdyż np. nawet kamienna obora kiedyś się zniszczy i trzeba ją będzie zastąpić nowym budynkiem. Wygodnie jest jednak, w krótkim lub średnim przedziale czasu, zaliczać pewne koszty do kosztów stałych.
Do kosztów stałych często zalicza się koszt budynków, natomiast koszty pracy, maszyn i urządzeń uważane są za koszty zmienne.
Jeśli inwestuje się w maszyny, koszty pracy spadają. Przy określonym poziomie produkcji koszty paszy uznaje się za koszty stałe, lecz ponieważ ceny się zmieniają i obrót jest szybki, przybierają formę kosztów zmiennych. W stadzie o określonej liczbie krów, lecz zróżnicowanej mleczności, koszty paszy znacznie się różnią.
Współzależność między różnymi wydatkami w chowie krów mlecznych pokazano na rysunku:
Koszty utrzymania i robocizny związane z dojem i żywieniem często stanowią około 50% ogółu wydatków. Większa część pozostałych wydatków to koszty pasz.
„Mleko minus pasza”
Jedną z najczęstszych metod szacowania opłacalności produkcji mleka jest metoda „mleko minus pasza”.
Najlepiej, gdy uwzględnia się koszt wszystkich pasz, tzn. pasz objętościowych i treściwych. Dość często od wpływów za mleko odejmuje się tylko koszt pasz pochodzących z zakupu, co wynika z trudności oszacowania kosztów produkcji pasz w gospodarstwie. Opłacalność produkcji od jednej krowy obliczana metodą „mleko minus pasza” wzrasta wraz ze wzrostem wydajności (patrz rysunek).
Współzależność między wydajnością a opłacalnością produkcji mleka.
Top
Koszt produkcji litra mleka jest dobrym wskaźnikiem, gdyż producenci otrzymują wynagrodzenie za litr sprzedanego mleka.
Przy porównywaniu kosztów produkcji litra mleka między stadami, należy znać poziom wydajności stad. Wysokowydajne stada mogą mieć wyższe koszty pasz na produkcję litra mleka, lecz ogólna opłacalność produkcji może być w nich wyższa, w porównaniu ze stadami nisko wydajnymi.
Przewaga przychodu za mleko nad kosztami paszy może ulegać zmianie dzięki wzrostowi wpływów ze sprzedaży mleka lub spadkowi kosztów paszy.
W wysoko wydajnym stadzie koszt paszy na litr mleka może być wysoki, ale dochód utrzymywać się na tym samym poziomie. Skarmianie tanich pasz umożliwia podwyższenie opłacalności nawet, gdy wydajność nie jest zbyt wysoka.
Załączona tabela pokazuje kilka metod uzyskiwania dochodu z produkcji mleka. Oczywiście przytoczone liczby zmieniają się zależnie od ceny mleka i kosztów paszy.
*Przewaga wpływów za mleko nad kosztami paszy powinna pokryć koszty pracy, amortyzacji budynków i urządzeń, spłaty odsetek oraz zysk.
Koszty stałe na 1 krowę rocznie: 965 CHF.
Cena mleka: 0,58 CHF/kg.
Źródło: Hans Samuelsson (Svea husdjur, Sweden).
W przytoczonym przykładzie koszty stałe wyniosły 965 CHF na krowę rocznie. Obejmowały wymianę stada na poziomie 33%, a więc włączenie do dochodu wartości rzeźnej 1/3 krowy i do kosztów ceny odchowu 1/3 jałówki rocznie. Uwzględniono również wpływy za 1 cielę rocznie.
Ponadto koszty stałe (965 CHF) obejmowały koszty unasieniania, oceny użytkowości mlecznej, usług weterynaryjnych, leków, środków myjących, serwisu i części zamiennych urządzeń do doju, energii elektrycznej, ubezpieczeń, telefonów i wszystkich innych wydatków związanych z produkcją mleka.
Jeżeli koszty wymiany stada, inseminacji, leczenia, energii elektrycznej, ubezpieczeń i administracji są stałe, wówczas koszty paszy mogą być monitorowane dla różnych wydajności mleka (patrz rysunek). Widzimy, że jeżeli planujemy, że dochód netto ma pokryć koszty pracy i koszty inwestycyjne w wysokości 1 800 CHF, koszt paszy nie może przekroczyć 0,23 CHF na kg mleka przy poziomie wydajności stada 8 000 kg/krowę rocznie. Z załączonego rysunku wynika też, że jeżeli możemy skarmiać tańsze pasze w cenie 0,21 CHF/kg mleka, wydajność może spaść do 7 500 kg bez spadku dochodowości.
Alternatywnie – jeżeli utrzyma się niezmieniony poziom produkcji, można uzyskać dodatkowo 200 CHF na krowę rocznie.
Przeciwdziałając nadprodukcji mleka wiele krajów wprowadziło limitowanie (kwotowanie) produkcji, co oznacza określenie dla każdego gospodarstwa limitu rocznej produkcji mleka. Gdy osiąga się ten limit, należy poszukiwać innych niż wydajność, metod poprawy ekonomiki produkcji mleka.
Jedną z metod dostosowania produkcji do systemu kwotowego jest zwiększenie wydajności mleka od jednej krowy i produkowanie przyznanego limitu mleka od mniejszej liczby krów. Badania nad wzrostem wydajności w systemie kwotowym wskazują na wzrost dochodowości wraz ze wzrostem wydajności, choć wzrost ten jest mniejszy niż bez systemu kwotowego.
Dość powszechna jest opinia, że system kwotowy bardzo znacznie ogranicza motywację do zwiększania wydajności. Wzrost wydajności krów powoduje bowiem zwolnienie pewnej części mocy produkcyjnych np. maszyn do zbioru i urządzeń do przechowywania pasz gospodarskich czy liczby stanowisk dla zwierząt, dla których trudno znaleźć inne zastosowanie.
Top
|
