|
Miernikami energii są megadżule (MJ) lub megakalorie (Mcal). Zgodnie z systemem SI można posługiwać się zarówno dżulami, jak i kaloriami, które przelicza się następująco:
1 Mcal = 4,18 MJ
1 Kcal = 4,18 KJ
Krowa wykorzystuje na produkcję mleka tylko około 20% pobranej energii. Pozostałe 80% jest przeznaczone na podtrzymanie funkcji życiowych oraz stanowi stratę w postaci wypromieniowanego ciepła, gazów, kału i moczu. Im wyższa produkcja mleka, tym wyższy procent pobranej energii krowa wykorzystuje na produkcję mleka.
Dwoma głównymi źródłami energii dla krowy są węglowodany i tłuszcze paszy.
W celu określenia potrzeb energetycznych oraz układania dawek pokarmowych używa się pojęć: energia strawna (DE), energia metaboliczna (ME) i energia netto (NE). Najczęściej stosuje się pojęcie energii netto.
Wykorzystanie energii pobranej przez krowę.
Węglowodany .
Węglowodany są dla krowy głównym źródłem energii potrzebnej dla podtrzymania podstawowych czynności życiowych, a także odkładania tłuszczu ciała i produkcji mleka. Z różnych rodzajów węglowodanów powstają różne kwasy tłuszczowe, które są wchłaniane przez ścianę żwacza i stanowią źródło energii dla krowy.
Węglowodany można różnie klasyfikować np. dzielić na cukry, skrobię i włókno.
|
Cukry
Cukry ulegają szybkiej fermenracji w żwaczu. Pasze zawierające znaczne ilości cukrów (np. melasa) są smakowite i zwiększają spożycie innych pasz. Cukier należy do węglowodanów nie zawierających włókna (NFC), co pokazano na rysunku.
Skrobia
Skrobia jest łatwo trawiona i również należy do węglowodanów pozbawionych włókna. Wszystkie ziarna i kolby zawierają znaczne ilości skrobi. W kukurydzy skrobia znajduje się głównie w kolbach.
|
Skrobia jest szybko trawiona, należy do węglowodanów pozbawionych włókna. |
|
Włókno
Włókno jest węglowodanem tworzącym ściany komórek roślinnych. Do włókna zaliczamy pektyny, hemicelulozę, celulozę i ligninę (patrz rysunek). Pektyna podlega szybkiej fermentacji i charakteryzuje się strawnością podobną do cukru.
Hemiceluloza i celuloza znajdują sie w ściankach komórek roślinnych (patrz rysunek), w których jest obecna również lignina. Lignina jest związkiem strukturalnym i wiąże się z celulozą i hemicelulozą, co czyni te związki mniej dostępnymi dla mikroorganizmów w żwaczu. Wysoka zawartość ligniny w paszy zmniejsza jej strawność. |
Włókno to węglowodan tworzący ścianki komórek roślinnych, składa się z 4 frakcji. |
Top
Tempo fermentacji węglowodanów.
Włókno obojętno-detergentowe (NDF)
Jak pokazano na rysunku, NDF składa się z celulozy, hemicelulozy i ligniny. W praktycznym żywieniu zawartość NDF w paszy jest ściśle związana z ilością pobranej suchej masy. Jeśli jednak większość NDF pochodzi z młodej zielonki lub przemysłowych produktów odpadkowych wówczas współzależność ta maleje.
Włókno kwaśno-detergentowe (ADF)
Frakcja ADF zawiera celulozę oraz ligninę. Poziom ligniny w paszy może być miarą jej strawności. Słoma charakteryzuje się wysoką wartością ADF.
*Lignina jest związkiem bardzo zbliżonym do węglowodanów.
Charakterystyka węglowodanów i ich elementów.
Węglowodany ulegają w żwaczu fermentacji, podczas której powstają lotne kwasy tłuszczowe (LKT), wchłaniane przez ściany żwacza i stanowiące dla krowy źródło energii. Podczas żywienia krowy normalną dawką pokarmową powstają w żwaczu kwasy tłuszczowe w następujących proporcjach:
• kwas octowy 60-70%;
• kwas propionowy 15-20%;
• kwas masłowy 10-15%.
|
Carbohydrates:
|
|
- Acetic acid, 60-70%
- Propionic acid, 15-20%
- Butyric acid, 10-15%
|
Top
Kwas octowy odgrywa zasadniczą rolę w syntezie tłuszczu mleka, istotna jest zatem odpowiednio duża jego produkcja w żwaczu. Głównym źródłem kwasu octowego jest fermentacja strawnego włókna pochodzącego z kiszonki lub siana.
Kwas propionowy wpływa na wydajność mleka i zawartość w nim białka. Jest również niezbędny w procesie opasania bydła. Skarmianie ziarna zbóż powoduje powstawanie znacznych ilości kwasu propionowego.
Kwas masłowy wpływa na zawartość tłuszczu w mleku. Poziom kwasu masłowego w żwaczu wzrasta przy skarmianiu wysłodków buraczanych i ziarna jęczmienia.
Tłuszcz, w porównaniu z węglowodanami, jest dwukrotnie bogatszym źródłem energii. Kwasy tłuszczowe, pochodzące z rozkładu tłuszczu, są wchłaniane w jelicie cienkim. W dawce pokarmowej można zwiększać zawartość tłuszczu, lecz należy wówczas używać tłuszczu chronionego, który nie upośledza procesów fermentacyjnych zachodzących w żwaczu.
Białko
Czym jest białko?
Białko jest zbudowane z aminokwasów, wśród których najważniejsze to tzw. aminokwasy niezbędne: lizyna, metionina i tryptofan, których niedobór może ograniczać produkcję mleka.
Rola białka:
• budowa i rekonstrukcja tkanek;
• stymulacja procesu wzrostu;
• regulacja przebiegu rozrodu;
• produkcja mleka.
Źródła białka
Zawartość białka w paszy oblicza się mnożąc zawartość w niej azotu przez współczynnik 6,25, który oparto na założeniu, że większość białek zawiera 16% azotu.
Źródła białka
Na załączonym rysunku znajdziemy pojęcie „białko ogólne”, które obejmuje białko właściwe i azot niebiałkowy (NPN).
Każda krowa dysponuje dwoma źródłami białka: białkiem drobnoustrojów żwaczowych i białkiem paszy nie rozłożonym w żwaczu.
Białko powstające w żwaczu – białko drobnoustrojów
Podstawowa masa białka trawionego przez krowę to białko drobnoustrojów (bakterii i pierwotniaków) bytujących w żwaczu. Dla krów wysokomlecznych to źródło białka nie jest wystarczające i zwierzęta muszą otrzymywać więcej białka w paszy, które jest trawione w trawieńcu i jelicie cienkim.
Surowcem do produkcji białka przez bakterie żwaczowe jest amoniak i węglowodany. Amoniak pochodzi z dwóch różnych źródeł:
-
Azotu niebiałkowego (np. z mocznika), z którego bardzo szybko powstaje w żwaczu amoniak.
-
Azotu pochodzącego z rozkładu białka paszy.
W celu pozyskania azotu bakterie żwaczowe rozkładają białko pasz z wytworzeniem amoniaku. Źródłem łatwo rozkładalnego białka są zielonki i nasiona roślin motylkowych.
Mikroorganizmy rosną i rozmnażają się, a po zamarciu stają się źródłem białka dla krowy. W czasie przejścia przez przewód pokarmowy białka są trawione, a aminokwasy pochodzące z rozkładu ich białka są wchłaniane w jelicie cienkim.
Białko trudno rozkładalne
Białko trudno rozkładalne znajduje się również w paszach, praktycznie nie podlega rozkładowi w żwaczu, jest trawione w trawieńcu oraz trawione i wchłaniane w jelicie cienkim.
Top
Oprócz już wymienionych, krowa potrzebuje jeszcze innych substancji odżywczych, jak: witaminy i składniki mineralne, których niedobór w dawce pokarmowej ogranicza produkcję mleka pomimo zaopatrzenia w białko, węglowodany i tłuszcz.
Składniki mineralne
Składniki mineralne są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu np. produkcji mleka czy właściwego bilansu wody. Składniki mineralne dzielimy na makroelementy i mikroelementy. Zapotrzebowanie na makroelementy jest większe niż na mikroelementy.
| Makroelementy |
Uwagi |
|
Wapń (Ca)
Fosfor (P)
Magnez (Mg)
Potas (K)
Sód (Na)
Siarka (S)
Mikroelementy |
Niezbędny w budowie kości i zębów oraz przewodnictwie nerwowym. W dawce pokarmowej wysoko wydajnych krów wapń powinien stanowić 0,6-1% suchej masy paszy. Wapń zawarty w kościach stanowi rezerwę wapnia dla tkanek miękkich.
Niedobór w dawce pokarmowej powoduje obniżenie mleczności. Stosunkowo wysoka cena fosforu może stanowić przyczynę jego niedoboru w dawce.
Niedobór magnezu jest niedostrzegalny do czasu wystąpienia tężyczki magnezowej. Zbyt wysokie dawki potasu mogą spowodować niedobór magnezu w organizmie.
Potas jest niezbędny w dużych ilościach. Ma duże znaczenie w regulacji bilansu wody, przewodnictwie nerwowym i produkcji mleka. Nadmierne dawki potasu ograniczają dostępność magnezu. Jeżeli zawartość potasu w dawce pokarmowej przekracza 2%, należy zwracać szczególną uwagę na poziom magnezu, w przeciwnym razie może wystąpić tężyczka.
Sód reguluje bilans wodny organizmu, ciśnienie osmotyczne i równowagę kwasowo-zasadową. Niedobór sodu w dawce pokarmowej objawia się lizaniem przez krowy różnych przedmiotów.
Siarka wchodzi w skład niektórych białek.
|
Żelazo
Miedź
Cynk
Mangan |
Kobalt
Jod
Molibden
Selen | |
Witaminy to związki organiczne, spełniające bardzo ważną rolę w organizmie. Witaminy dzielą się na rozpuszczalne w wodzie i rozpuszczalne w tłuszczu. Krowa, przy współudziale mikroorganizmów żwacza, wytwarza witaminy rozpuszczalne w wodzie.
Witaminy rozpuszczalne w tłuszczu są magazynowane w tłuszczu ciała i uruchamiane w razie potrzeby. W przypadku wysoko wydajnych krów oraz małej zawartości witamin w paszy należy dawkę pokarmową wzbogacać dodatkiem witamin. Podczas przechowywania pasz spada w nich zawartość witamin. Przy skarmianiu pasz długo przechowywanych należy również dodawać witaminy do dawki pokarmowej.
Wysoko wydajne krowy mają większe zapotrzebowanie na witaminy w wyniku stresu powodowanego wysoką produkcją. Witaminy rozpuszczalne w tłuszczu to: A, D, E oraz K. Witaminy rozpuszczalne w wodzie to głównie witaminy grupy B.
Top
|
Dzienne zapotrzebowanie na wodę krów wysoko wydajnych dochodzi do 130 litrów, a swobodny do niej dostęp ma zasadnicze znaczenie dla zwierząt. Woda jest niezbędna w podstawowych funkcjach organizmu, jak: regulacja temperatury, trawienie, przemiana podstawowa, wydalanie oraz w wydzielaniu mleka. W badaniach naukowych wykazano, że ograniczenie krowie o 40% normalnego pobierania wody powoduje spadek mleczności o 20% (Allen i wsp., 1976).
|
|
Wymagania krowy związane z wodą
• Dobra jakość – krowy są bardziej wrażliwe od ludzi na jakość wody.
• Swobodny dostęp – wysoko wydajna krowy wypija dziennie do 130 litrów wody. W czasie odpasu zapotrzebowanie na wodę dochodzi do 20 l/min, co skutkuje wymaganiami tecchnicznymi w stosunku do rurociągu wodnego i liczby poideł.
• Temperatura – optymalna temperatura wody pitnej to 17°C (Anderson, 1984). Bardzo niska i zbyt wysoka temperatura wody wpływa ujemnie na wydajność mleka. Wysoka temperatura
wywiera mniej szkodliwy wpływ w porównaniu ze zbyt niską.
• Duża powierzchnia dostępu do wody – krowa pije wodę w najbardziej naturalny sposób, gdy ma dostęp do dużej i spokojnej powierzchni.
Poidła i koryta
Dwie podstawowe metody dostarczania wody to poidła i koryta. Poidła są najczęściej spotykane w oborach uwięziowych. Główną ich zaletą jest zajmowanie niewielkiej przestrzeni oraz łatwość mycia. Z kolei koryta montowane są najczęściej w oborach wolnostanowiskowych. Mają większą pojemność i większą powierzchnię dostępu do wody, lecz mycie ich jest trudniejsze.
Top
|
