|
Nowo narodzone cielę jest pozbawione odpornościowego systemu obronnego. Po pewnym czasie system ten się rozwija, lecz zanim powstanie system odpornościowy, korzysta z przeciwciał obecnych w siarze.
Okres żywienia siarą trwa 5-7 dni. W tym czasie cielę powinno przebywać w suchym, jasnym i pozbawionym przeciągów pojedynczym kojcu. Pierwszą porcję siary (1-2 litrów) należy podać w ciągu pierwszych trzech godzin po urodzeniu. Od tej chwili siarę zadaje się dwa razy dziennie zwiększając dawkę o 1 litr dziennie, co oznacza, że pod koniec okresu żywienia siarą dzienna jej dawka wynosi 6-8 litrów.
W chwili urodzenia układ pokarmowy cielęcia nie jest w pełni rozwinięty. Spośród czterech części żołądka, pracuje jedynie trawieniec, co sprawia, że cielę jest zależne od mleka, jako jedynego źródła składników pokarmowych. Od trzeciego tygodnia życia należy żywić cielęta paszą stałą, tzn. paszą treściwą, sianem i kiszonką. Cielę powinno również mieć stały dostęp do czystej wody pitnej.
Od chwili, gdy cielę zaczyna pobierać odpowiednie ilości paszy stałej, należy rozpocząć ograniczanie dawek mleka, zapewniając stały dostęp do wody. Cielę zaczyna stopniowo stawać się zwierzęciem przeżuwającym.
|
Dobre programy żywienia, higiena i odpowiedni program zdrowotny dla stada wpływają na ograniczenie przypadków biegunki i strat wśród cieląt. |
|
Biegunki cieląt powodują większe straty finansowe hodowców krów niż inne problemy zdrowotne zwierząt.
W USA około 10% nowo narodzonych cieląt cierpi na biegunkę, która występuje między 7 a 10 dniem życia. Około 30% cieląt, które przeżyły biegunkę, nigdy nie osiąga swych potencjalnych możliwości produkcyjnych. Wiele przypadków biegunki wynika ze zbyt małego spożycia siary przez nowo narodzone cielę.
Żywienie siarą ma znaczny wpływ nie tylko na przypadki biegunki, lecz również na inne schorzenia. Jeżeli cielę zapada na biegunkę, należy natychmiast podjąć kroki w celu zapobieżenia odwodnieniu, zakwaszeniu organizmu i stratom elektrolitów.
• Dawka siary powinna wzrastać od 2 do 6-8 litrów dziennie.
• Im większa częstotliwość karmienia, tym lepiej. Zasada ta wynika z małej pojemności żołądka (około 2 litry) oraz lepszej koagulacji mleka w trawieńcu.
• Temperatura skarmianego mleka świeżego powinna wynosić 38 stopni C, a mleka kwaśnego 15-20 stopni C.
• Mleko musi być wolne od grudek i „kłaczków” i zawsze świeżo przygotowane.
• Cielę powinno pić pod odpowiednim, naturalnym kątem i przez smoczek.
• Cielę powinno być często pojone, w ilościach dostosowanych do pojemności trawieńca.
• Mleko musi mieć odpowiednią temperaturę, w przeciwnym razie wystąpi biegunka.
• Zmniejszanie dawek mleka musi następować stopniowo. Zaprzestać pojenia mlekiem można wtedy, gdy cielę zjada dziennie przynajmniej 1 kg paszy treściwej.
Top
Zdarza się, że jałówki bywają najbardziej zaniedbywaną grupą w stadzie bydła, a powinny być żywione dobrymi paszami, gdyż to właśnie one staną się wysoko produkcyjnymi krowami. Celem hodowcy powinno być dążenie do ocielenia się jałówki w wieku 24 miesięcy. By to osiągnąć zwierzę powinno przyrastać około 700 gramów dziennie. W okresie dojrzewania płciowego (wiek 6-10 miesięcy) należy żywić jałówki bardzo starannie. Jeżeli żywi się je zbyt obficie, występuje niebezpieczeństwo nadmiernego otłuszczenia wymienia. Należy zatem ograniczać poziom energii w dawce (patrz rysunek).
Jałówki doskonale rosną na dobrym pastwisku otrzymując dodatek soli mineralnych, lecz nie rosną wystarczająco dobrze żywione tylko słomą, późno koszonym sianem lub kiszonką ze zbyt późno koszonych roślin.
Ogólne zasady żywienia jałówek:
• Żywienie paszami o dużej zawartości włókna – średnie tempo wzrostu, możliwość wyhodowania dobrej krowy.
• Pożądane pasze – siano, kiszonka z traw i roślin motylkowych.
• Niepożądane pasze – kiszonka i zielonka z kukurydzy, pszenica (nadmiar skrobi).
Poziom energii w dawce należy zmniejszyć w okresie dojrzewania płciowego.
Okres zasuszenia, to okres około 8 tygodni przed ocieleniem. Pomimo nie wydzielania mleka przez krowę jest on bardzo ważny, gdyż przygotowuje ją do nadchodzącej laktacji. Tymczasem nader często krowy są wadliwie żywione w tym okresie i zatuczane albo niedożywione. Dla wysoko wydajnych krów okres zasuszenia to czas odpoczynku i odnowy zapasów w organizmie oraz wyregulowania pewnych wadliwych procesów np. zachodzących w żwaczu. Ważne, by cieląca się krowa nie była zapasiona.
Okres zasuszenia można podzielić na dwa podokresy:
1. Okres odpoczynku (3-5 tygodni).
2. Okres przejściowy (2-3 tygodnie).
1. Okres odpoczynku
Potrzeby energetyczne w tym okresie są niskie. Dawka pokarmowa powinna pokrywać potrzeby bytowe oraz zapotrzebowanie na rozwój płodu. Należy obserwować kondycję krów – krowy zbyt chude powinny przybrać na wadze, a nadmiernie opasionym należy ograniczyć ilość paszy. Zalecanymi paszami jest siano i słoma skarmiana ad libitum.
2. Okres przejściowy
Rozpoczyna się na 2-3 tygodnie przed ocieleniem. Stopniowo zwiększa się poziom składników pokarmowych w dawce skarmiając więcej paszy treściwej. Celem okresu przejściowego jest łagodne przejście z niskiego poziomu żywienia w okresie zasuszenia do intensywnego żywienia w czasie laktacji, co wpływa korzystnie na stan zdrowia i produkcję mleka. Badania naukowe wykazały, że prawidłowo przeprowadzony okres przejściowy może spowodować zwiększenie wydajności mleka w nadchodzącej laktacji nawet o 1 000 kg.
Uwagi dotyczące okresu przejściowego:
A. Mikroorganizmy żwacza adaptują się do większej koncentracji składników pokarmowych w dawce.
B. Brodawki żwaczowe wchłaniające składniki pokarmowe uległy skurczeniu w okresie słabszego żywienia i potrzebują czasu w celu adaptacji do bardzo intensywnego żywienia. Stopniowy wzrost poziomu żywienia wpływa na rozrost i lepszą pracę brodawek.
C. Nie należy nadmiernie intensyfikować poziomu żywienia, by nie spowodować kłopotów zdrowotnych.
D. Dla uniknięcia kłopotów zdrowotnych należy zapewnić krowom swobodny dostęp do pasz objętościowych, którymi zwierzę dobrze wypełnia żwacz. Krowy powinny mieć kontakt z pomieszczeniem, w którym będą dojone po ocieleniu.
Top
Żywienie w okresie okołoocieleniowym
Prawidłowe żywienie w tym okresie jest szczególnie trudne, gdyż dochodzi wówczas do ujemnego bilansu energetycznego i dla produkcji mleka krowa musi mobilizować tłuszcz organizmu. Po ocieleniu konieczne jest jak najszybsze pobudzenie zwiększonego spożycia suchej masy, bez ujemnego wpływu na żwacz.
Wzrost spożycia suchej masy jest niezbędny w celu ograniczenia spalania tłuszczu ciała i przywrócenia prawidłowego bilansu energii. Nadmierny spadek masy ciała może spowodować zaburzenia płodności, zakłócić równowagę witaminową i mineralną organizmu oraz wywrzeć ujemny wpływ na wydajność mleka.
Zaburzenia zdrowotne w okresie okołoocieleniowym
Porażenie poporodowe
Powstaje na skutek niedoboru wapnia w organizmie i może wystąpić kilka dni przed lub po porodzie. W braku szybkiej interwencji weterynaryjnej prowadzi do paraliżu, a nawet śmierci krowy.
Zapobieganie schorzeniu polega na zapewnieniu odpowiedniej ilości wapnia w dawce pokarmowej i nie zatuczaniu krowy przed ocieleniem.
Ochwat
Rzadkie schorzenie u bydła występujące najczęściej u pierwiastek. Zapalenie i ból racic powoduje spadek spożycia pasz i produkcji mleka. Wystąpieniu schorzenia sprzyja gwałtowna zmiana rodzaju skarmianych pasz oraz podawanie pasz zakwaszających, o dużej zawartości skrobi. Dzielenie dziennej dawki pasz treściwych na małe porcje pomaga utrzymywać pH żwacza na odpowiednim poziomie.
Żywienie w pierwszych tygodniach po oceleniu
Pierwsze tygodnie po ocieleniu charakteryzują się:
• zbyt małym spożyciem pasz;
• znacznym wzrostem produkcji mleka;
• dużym ryzykiem wystąpienia niedoborów składników pokarmowych w organizmie (np. białka i energii).
W omawianym okresie bardzo trudno dostarczyć krowie odpowiednią ilość składników pokarmowych. Nie należy wtedy nadmiernie powiększać ilości podawanej paszy, której krowa nie jest w stanie pobrać, lecz skarmiać pasze o większej koncentracji tych składników. Mniejsze spożycie paszy ogranicza również produkcję białka bakteryjnego w żwaczu, należy zatem zwiększyć w dawce pokarmowej ilość białka trudno rozkładającego się w żwaczu.
Żywienie w pierwszych miesiącach po ocieleniu
Podstawowym zadaniem żywienia w pierwszych 2-3 miesiącach po ocieleniu jest dostarczenie krowie dostatecznej ilości energii w dawce pokarmowej, co osiąga się przez stymulowanie wysokiego spożycia paszy. Aby ułatwić krowie pobranie dużych dawek energii muszą być spełnione pewne warunki:
• zapewnienie zdrowego środowiska, w którym przebywa krowa, wysoki poziom komfortu;
• skarmianie pasz o wysokiej jakości higienicznej;
• swobodny dostęp do wody pitnej.
Określone wymagania dotyczą też pasz. Oto niektóre:
* Skarmianie pasz objętościowych o wysokiej zawartości energii. Umożliwia pobieranie większej ilości paszy, o większej koncentracji energii. Zaleca się skarmianie kiszonek z podsuszanych roślin.
* Skarmianie pasz treściwych o wysokiej zawartości energii. Pasze treściwe powinny zawierać dużą koncentrację energii i być starannie dobrane pod względem pochodzenia i struktury. W tym stadium laktacji dobrym źródłem energii jest tłuszcz, lecz jego poziom nie powinien przekraczać 5-7% ogólnej zawartości
suchej masy.
Zaburzenia zdrowotne we wczesnej laktacji
Kwasica żwacza
Kwasica żwacza występuje przy żywieniu krów zbyt dużymi dawkami ziarna. Zbyt duże stężenie kwasów w żwaczu powoduje niestrawność i brak apetytu (krowy przestają jeść). Nawet umiarkowana kwasica powoduje spadek mleczności i masy ciała.
Metody zapobiegania:
1. Skarmianie pasz treściwych w przejściowym okresie zasuszenia.
2. Prawidłowe przeprowadzanie okresu przejściowego zasuszenia.
3. Prawidłowe skarmianie ziarna zbóż – rozłożenie dawki na wiele porcji i zadawanie paszy objętościowej przed paszą treściwą.
Ketoza
Ketoza jest schorzeniem metabolicznym, które może wystąpić u wysoko mlecznych krów w okresie między 10 dniem a 6 tygodniem po ocieleniu. Pojawia się wtedy, gdy wydatek energii na produkcję mleka jest większy niż pobieranie jej w paszy. Krowa pokrywa niedobór energii wykorzystując tłuszcz zgromadzony w ciele i jeśli proces ten jest intensywny, w organizmie gromadzą się znaczne ilości toksycznych produktów ubocznych powstających podczas spalania tłuszczu.
Metody zapobiegania ketozie:
1. Utrzymywanie krów w odpowiedniej kondycji.
2. Staranne przeprowadzanie okresu przejściowego zasuszenia.
3. Stymulowanie jak największego pobierania energii po ocieleniu.
4. Skarmianie pasz treściwych o dużej zawartości włókna.
Przemieszczenie trawieńca
Krowy wadliwie żywione w pierwszych dwóch miesiącach laktacji mogą cierpieć na przemieszczenie trawieńca. Trawieniec wypełnia się gazami i przemieszcza na bok żwacza. Krowa zachowuje się wtedy jak dotknięta ketozą, spada pobieranie paszy, a zwierzę wykazuje objawy otępienia.
Metody zapobiegania:
1. Zapewnienie krowom w okresie przejściowym zasuszenia swobodnego dostępu do wysokiej jakości pasz objętościowych o długim włóknie.
2. Nie podawanie kiszonek z roślin ciętych na krótkie odcinki (np. 0,5 cm).
Top
Środek laktacji to okres 4 – 7 miesięcy po ocieleniu. Cechą charakterystyczną tego okresu jest ryzyko przekarmienia krów spowodowane spadkiem zapotrzebowania energii na produkcję mleka. Krowa staje się bardziej podatna na odkładanie tkanki tłuszczowej, co prowadzi do zapasienia.
Zasady żywienia w środku laktacji:
• Utrzymanie wysokiej produkcji na tanich paszach.
• Obserwowanie kondycji krów, zapobieganie zapasieniu.
Metody:
• Żywienie zgodne z wydajnością mleka.
• Stopniowe ograniczanie pasz treściwych.
• Skarmianie pasz pełnoporcjowych o mniejszej koncentracji energii.
Koniec laktacji to okres około 30 dni przed zasuszaniem krowy. W tym okresie uwaga hodowcy powinna się koncentrować na doprowadzeniu kondycji krowy do takiego stanu, jaki powinien być przy ocieleniu. W związku z tym, dopuszcza się skarmianie większych lub mniejszych ilości paszy w stosunku do aktualnej produkcji mleka.
Postępowanie z krowami w zbyt dobrej kondycji:
• Zmniejszenie ilości skarmianych pasz treściwych i objętościowych.
• Skarmianie niżej energetycznych pasz objętościowych.
• Przy spadku wydajności mleka przyśpieszenie zasuszania.
Postępowanie z krowami w zbyt słabej kondycji:
• Zwiększenie dawki dobrych, bardziej skoncentrowanych pasz objętościowych.
• Kontrola zakażenia pasożytami i ogólnego stanu zdrowia.
• Zasuszenie krowy na 2 miesiące przed ocieleniem.
Postępowanie przy zasuszaniu:
• Gwałtownie zaprzestać skarmiania innych pasz poza słomą i wodą.
• Zaprzestać dojenia.
• Jeśli możliwe, oddzielić krowę od reszty stada.
• Kontrolować stan wymienia w pierwszym tygodniu zasuszania.
Top
|
